Hamshahri corpus document

DOC ID : H-750613-4673S1

Date of Document: 1996-09-03

راه ناشناخته ء سوم به مناسبت هفته تعاون كمبود سرمايه از مهمترين مشكلات تعاوني هاي كشور است. كمال اطهاري: تعاوني هاي مسكن به ويژه تعاوني هاي كارمندي كه تجربه موفقي در كشور ما داشتند، متاسفانه به دليل عدم انجام اقدامات مكمل رها شده اند. راچديل نام روستايي درانگليس است كه در قرن 19 ميلادي محل كار و سكونت گروهي ازبافندگان انگليسي بود. اين بافندگان بي بضاعت بودند ودرامد يا مزدشان تكافوي رفع نيازشان را نمي كرد. بنابراين يك عده 28 نفري از آنان تصميم گرفتند نيازهاي خود را با كمك يكديگر رفع كنند و شرايطي را به عنوان آيين نامه بين خودشان تهيه كردند. اين شرايط به افتخار همين گروه كه نخستين شركت تعاوني را به وجود آوردند، به اصول راچديل در دنيا معروف شد. تعاون در ايران ويل باستان دورانت مورخ مشهورامريكايي، در كتابتاريخ تمدن در مورد مشاركت اقتصادي واجتماعي در ايران باستان مي نويسد: كتاب مقدس اوستا، كشاورزي را ستوده و آن را مهمترين و والاترين كار بشري دانسته است كه خداي بزرگ ( اهورامزدا ) از آن بيش از كارهاي ديگر خشنود مي شود. قسمتي از اراضي ملك مردم بود و خود به زراعت آن مي پرداختند و گاهي خرده مالكان جمعيتهاي تعاوني كشاورزي چند خانوار تشكيل مي دادند و به صورت دسته جمعي به كاشتن زمين هاي وسيعي مي پرداخته اند. جمعيت هاي تعاوني كشاورزي كه ويل دورانت در كتاب خود از آن ياد مي كند، طبعا نه به شكل تعاونيهاي سازمان يافته كنوني، بلكه به شكل قابل اجرا در اوضاع زمان ومكان، به شكل هاي مختلف در اغلب روستاهاي ايران وجود داشته است و هم اكنون نيز بيشترين نوع مشاركتهاي خودجوش و تعاونيهاي سنتي در روستاها را در بر مي گيرد. در ايران قديم، علاوه بر اينكه عده اي از مردم متمكن و خيرانديش براي ايجاد رفاه و آسايش عمومي به يك سلسله اقدامات عمراني از قبيل ساختن راه، ايجاد كاروانسراها، پل، مساجد، آب انبارهاو ابنيه و اماكني نظير آنها مبادرت مي كرده اند، مردم عادي نيز در اين گونه موارد به گونه اي با يكديگر همكاري كرده و اگر سرمايه اي نداشتند، دست كم بازوهاي خود را بكار مي انداختند. ديرينه آغاز تعاونيهاي رسمي درايران را مي توان از نظر عنوان، به موادي در قانون تجارت شمسي 1303سال مربوط موادي دانست از اين قانون به بحث در مورد تعاونيهاي توليد و مصرف پرداخته بود. امااز لحاظ تشكيل و ثبت وفعاليت تعاونيهاي رسمي، مي توان سال را 1314 آغاز فعاليت تعاونيها در ايران دانست. در اين سال دولت به تشكيل نخستين شركت تعاوني روستايي در منطقه دارآباد گرمسار اقدام كرد. مبناي تشكيل شركت قانون تجارت سال 1311 بود كه در چند ماده بحثي از شركتهاي تعاوني آورده بود. فقط 3400 تومان گسترش تعاونيها و افزايش توليد آنها نيازمند جذب سرمايه است كه از راههايي مانند دريافت وام از بانكها، حق عضويت اعضاي تعاوني و غيره به دست مي آيد. اما واقعيت اين است كه سرمايه اعضاي تعاونيها در حال حاضر آن قدر كم است كه شايد شبيه حق عضويت در يك باشگاه سرگرمي باشد. پارسال متوسط ارزش سهام اعضا در تعاوني هاي كشور حدود 3400 تومان بود كه در جمع هزينه سالانه مصرف خانواده هاي شهري و روستايي رقمي نيست. احمد صادق بناب معاون امور تعاوني هاي وزارت تعاون مي گويد: بحث كمبود سرمايه از مهمترين مشكلات تعاوني هاي كشور است. حتي تعاوني هاي مصرف و مسكن نيز كه موفقيت هاي قابل توجهي به دست آورده اند، دچار كمبود شديد سرمايه هستند. وي مي افزايد: از زمان تشكيل وزارت تعاون، طرحهايي براي افزايش سرمايه تعاوني ها در وزارت تعاون اجرا شد كه در راستاي اجراي اين طرحها برخي از تعاوني ها بيش از 100 درصد افزايش سرمايه داشته اند كه كافي نيست. دولت و تعاوني هاسال 1989 ميلادي حاوي خبرهاي متعددي پيرامون تحولات مربوط به اصلاحات مهم اقتصادي است كه ميخائيل گورباچف رئيس كشور اتحاد شوروي سابق پس از بدست گرفتن قدرت در كرملين به آن دست زده بود. از جمله اين تحولات، انتشار پيش نويس قانون جديد در مورد تعاوني هاي محلي در مسكو بود كه به آن حقوق مساوي با بخش دولتي اعطا مي كرد. بويژه بر طبق اين قانون، تعاوني ها از چهارچوب كنترل دولتي صرف خارج شده واجازه دادو ستد بازرگاني با خارج از شوروي سابق را نيز بدست مي آورند. شايد از مشكلات مهم مداخله تعاوني ها، مستقيم دولت دربرنامه ريزيهاي تعاوني است كه حتي اگر جنبه موقتي و كوتاه هم داشته باشد، باز هم ممكن است به اداري شدن ساختار شركت هاي تعاوني و وابستگي شديد آنها به دولت و پيروي از موسسات دولتي منجر شود. اين كار علاوه بر اينكه موجب از بين رفتن يا تضعيف استقلال تعاوني ها مي شود، مديريت تعاوني ها را نيز با مشكل مواجه مي كند. احمد صادق بناب مي گويد: مداخله دولت در امور تعاوني ها مفيد و سازنده نيست و تمام امور تعاوني ها بايد توسط خود مردم انجام شود. دولت بايد امكاناتي كه مورد نياز تعاوني است فراهم كند ودر توسعه تعاوني ها نيز نقش نظارتي داشته باشد. معاون امور تعاوني هاي وزارت تعاون مي افزايد: هرگونه اقدام مستقيم دولت در امور تعاوني ها منجر به بيراهه رفتن امر تعاون مي شود كه البته اين كار نفي كننده اختيارات دولت در اعمال نظارت هاي قانوني نيست. وي مي گويد: از بعد مديريت نيز وزارت تعاون شرايطي را به وجودآورده است تا اعضاي هيات مديره تعاوني ها داراي تخصص بوده، و صلاحيت فني لازم را كسب كرده باشند. تعاوني ها از ديدگاه آمارآمارها و ارقام نشان مي دهد كه باتوجه به اهميت بخش تعاون تاپايان سال 74 /33 3حدود هزار شركت تعاوني به ثبت رسيده /9 7كه هزار واحد آن توسط وزارت تعاون تاسيس شده است. با تاسيس تعاوني هاي جديد بيش ازهزار 750 نفر عضو اين تعاوني ها شدند و /268 4براي هزار نفراشتغال جديد ايجاد شده است. در حال حاضر تعداد اعضاي تعاوني ها در سراسر /8 9كشور ميليون نفر و كل اشتغال ايجاد شده در بخش تعاون نيز يك ميليون و 134 هزارنفر است. اين تعاوني ها شامل تعاوني مصرف، مسكن، توليدي، اعتبار، صنعتي و غيره هستند. همچنين پارسال 500 ميليارد ريال اعتبار از محل تبصره سه قانون بودجه كل كشور به بخش تعاون اختصاص يافت و امسال اعتبارات بخش تعاون به حدود يك هزار ميليارد ريال رسيده است. با اين حساب، پيداست كه تعاوني ها، حتي در وضع كنوني، بخش مهمي از جمعيت كشور را در شهر و روستا دربرمي گيرند. كمبود كالا، حق عضويت پائين در تعاوني هاي مصرف كنندگان شهري، خانوارها براي تهيه و تامين كالاها وخدمات مورد نياز خود اقدام به تشكيل تعاوني مي كنند تا كالاها را مستقيم از توليدكنندگان يا توزيع كنندگان عمده تهيه كرده و باقيمتي در حد قيمت تمام شده در اختيار اعضا كه همان خانوارها هستند قرار دهند. حسين علي حاج مهدي تبار مدير يكي از تعاوني هاي مصرف تهران مي گويدسال 15 پيش اين تعاوني با د عوت عمومي از اهالي محل تاسيس شد و با راي مردم مدير عامل، هيات مديره و بازرسين منصوب شدند. در آن سال حق عضويت هر فرد 100 تومان بود اما در حال حاضر مردم توانايي پرداخت حق عضويت بالا را ندارند و ما پس از 15 سال حدود 8 تا هزار 10 تومان مي گيريم كه ناچيز است. وي مي افزايد: برخي از كالاهاي مورد نياز ساكنين محل مانند برنج و روغن در تعاوني موجود اين نيست كالاها بايد به هر طريقي كه شده فراهم شود تاكارهاي تعاوني انجام پذيرد. مقدار كمي از اين كالاها از طريق اتحاديه تعاوني هاي مصرف كنندگان تهيه شده و مقدار بيشتري از بازار يا مغازه هاي اطراف تعاوني تامين مي شود. وي مي گويد: در حال حاضر قيمت هادر اين تعاوني نزديك به قيمت ها در بازار و در مواردي نيز بيشتر از قيمت بازار است; ولي نسبت به قيمت مغازه هاو فروشگاه هاي شهر تهران 3تا 4 حدود درصد ارزان تر است. آمارها نشان مي دهند پارسال وزارت تعاون بيش از 200 هزار تن مواد غذايي شامل برنج، كره، پنير، روغن، قند، شكر و گوشت از طريق تعاوني هاي مصرف كارمندي، كارگري، محلي، فرهنگيان، امكان وسپه عرضه كرده است. همچنين نرخ كالا در تعاوني ها پارسال به طور متوسط 20 درصد ارزان تر از ساير شبكه هاي توزيع بود. ميليون 2 خانه كم داريم طبق سرشماري سال 1365 كمبود مسكن در كل كشور برابر /1 4با ميليون واحد بوده و در حال حاضر طبق مطالعات انجام شده به حدود دو ميليون واحد مسكوني افزايش يافته است. اين ارقام نشان مي دهد توليد مسكن طي سالهاي گذشته به اندازه كافي و تقاضا نبوده است. توليد مسكن در ايران بخش 3توسط دولتي خصوصي وتعاوني انجام مي گيرد كه هر يك به تناسب سهمي رااز آن برعهده دارند. سهم تعاوني هاي مسكن در اين ميان، قابل توجه است. كمال اطهاري كارشناس اقتصاد شهري و مسكن مي گويد: تعاوني هاي مسكن به ويژه تعاوني هاي كارمندي كه تجربه موفقي در كشور ما داشتند، متاسفانه به دليل عدم انجام اقدامات مكمل به نوعي رها شده اند. اطهاري مي افزايد: يكي از راه حلهاي خروج بخش مسكن از دگرگوني بحران، نظام برنامه ريزي شهري براي عرضه زمين در قطعات كوچك به اقشار كم درامد، دگرگوني نظام برنامه ريزي مسكن به سوي تشكيل تعاوني هاي خوديار براي كم درامدها و ارتقاء تعاوني هاي مسكن موجود براي زيرپوشش گرفتن ميان درامدها، يا مردمي سازي ساخت مسكن به جاي خصوص سازي آن است. وي در تعريف تعاوني هاي خوديار مي گويد: يك گروه با همكاري يكديگر در يك شركت يا موسسه اقدام به تشكيل تعاوني مسكن مي كنند. از طريق اين تعاوني بعد از خريد يك قطعه زمين و ساخت مجتمع مسكوني در آن، تعاوني منحل مي شود. وزارت تعاون اخيرا در گزارش عملكرد خود اعلام كرده است كه تاپايان سال 74 تعداد تعاوني هاي مسكن كشور به 7 هزار و 350 تعاوني رسيده و تاكنون توسط اين تعاوني ها 500 هزار واحد مسكوني ساخته و تحويل اعضاي آنها شده است. پارسال نيز 27 هزار واحد مسكوني از طريق تعاوني هاي مسكن ساخته و به اعضاي آنها و اگذار شد. همچنين از سال گذشته /72 6احداث هزار واحد مسكوني در پوشش تعاوني هاي مسكن شروع شده است. براي زنان سودمندتر است زنان حدود نيمي از جمعيت كشور را تشكيل مي دهند. ورود هر چه بيشترزنان به بازار كار تعاوني ها، بويژه اگر به شكل تعاوني محلي باشد، زودتر از بقيه تعاوني ها مي تواند براي فعاليت اقتصادي زنان انگيزه ايجاد كند و پاسخي در برابر چگونگي حضور فعال زنان در جامعه باشد; ضمن آن كه ويژگي هاي فرهنگي و اجتماعي حضور زن ايراني درصحنه كار را نيزبه تمامي در برمي گيرد. فاطمه شعباني كارشناس مي گويد: در تعاوني هاي محلي، زنان مي توانند ضمن حفظ فرهنگ و نگرش هاي قومي خود در نزديك خانه و فرزندان بدون طي مسافت طولاني بين محل كار و خانه اشتغال داشته باشند. همچنين توليدات و خدمات اين تعاوني ها كه برمبناي گردآوردن محصولات محلي و خدمات مورد نياز محلي است، مي تواند به مصرف داخلي محله و منطقه برسد و بخش مازاد آن براي مبادله با بازار عرضه شود. آمارهاي وزارت تعاون نشان مي دهد: تا پايان سال 74 در استان هاي مختلف شركت 463 تعاوني ويژه بانوان با عضويت 29 هزار نفر و ظرفيت اشتغال /26 4هزار نفر تشكيل شده است. مهمترين زمينه هاي فعاليت اين تعاوني ها صنايع دستي، خدمات، آموزشي، تحقيقاتي، توليد فيلم، امور فرهنگي و ورزشي و انواع فعاليت هاي توليدي، فرش، نساجي، پوشاك و بافندگي است. به ميل خود نمي آيندبهبود كار كيفي تعاوني ها رابطه اي مستقيم با چگونگي ارتباط مردم باتعاوني ها دارد. در حال حاضر مشاركت مردم در امر تعاون ضعيف است وكمتر اتفاق مي افتد كه مردم با ميل خود سهام يك شركت تعاوني را خريده باشند يا در مجامع عمومي تعاوني ها و روش اداره آنها فعالانه شركت تغيير كنند سيستم اداره تعاوني ها بايد به گونه اي باشد كه قسمت اصلي فعاليت ها به دست خود اعضا انجام گيرد تا رغبت بيشتري براي مشاركت افراد ايجاد شود. با توجه به زمينه هاي اجتماعي و مذهبي در ايران به گونه اي از تعاون مطلوب و موفق است كه استقلال اقتصادي و مديريت بهره برداري را از بين نبرد. در حال حاضر كه خدمات مربوط به شركت هاي تعاوني بين چندين وزارتخانه تقسيم شده است، به نظر مي رسد وجود دستگاهي هماهنگ كننده لازم باشد. اين دستگاه اگر موجب گسترش موج خفه كننده بروكراسي نشود، شايد بتواند موجبات تمركز سياست هاي مختلف تعاوني را فراهم كند و فعاليت هاي تعاوني را در موسسات مختلف نظم ببخشدو چشم انداز وسيع تر رشد سالم بخش تعاوني را فراهم آورد. سيدافشين اميرشاهي