Hamshahri corpus document

DOC ID : H-750607-4283S1

Date of Document: 1996-08-28

در حاشيه مساله مدارس حاشيه اي تحليلي بر وضعيت و اوصاف مدارس حاشيه اي در شهرهاي در حال رشد: در شهرها، هر چه از مركز شهر به اطراف نزديكتر مي شويم، درصد قبولي مدارس كاهش مي يابد تعداد زيادي از دانش آموزان مدارس حاشيه شهرها، بدون صرف صبحانه به مدرسه مي آيند كه طبعا در ميزان يادگيري آنها تاثير مستقيمي بر جاي مي گذارد بهتر است با مدارس حاشيه اي، بيشتر به صورت مدارس روستايي رفتار شود تا مدارس شهري بسياري از مفاهيم كتابهاي درسي براي كودكان روستايي و حاشيه به شهرها، خصوص اگر دوزبانه هم باشند، ناآشنا و مبهم است اشاره: تا چند روز ديگر سال تحصيلي 761375 در سراسر كشور آغاز خواهد شد. اين كه آغاز سال تحصيلي، توام با مسايل و مشكلات عديده اي است، بركسي پوشيده نيست; ولي، توجه به مسايل خاص مدارس حاشيه اي، از جمله مقولاتي است كه تاكنون پيرامون آن به طور جدي تحقيق و كنكاش خاصي صورت نگرفته است. آنچه در پي مي آيد بررسي مسايل خاص مدارس ابتدايي در حاشيه شهرهاست. منظور از حاشيه شهرها، محلات پراكنده در اطراف محدوده مركزي هر شهر هستند. همچنين با عنايت به گسترش شهرها، مسايل مطرح شده در اين مقاله بيشتر به شهرهايي بازمي گردد كه رشد در حال فزوني دارند. اگرچه تعيين محدوده مركزي شهر و مشخص كردن حاشيه آن كار چندان ساده اي نبوده، و به يك بررسي و مطالعه جامعه شناختي نياز دارد، اما با اندك تسامح و اغماض، منظور ما از مناطق حاشيه اي محلاتي هستند كه در اطراف شهر پراكنده اند و با عناوين خاص خود شهرت دارند. يادآوري دونكته لازم است: ) 1 تنوع وطيف همه مسائل و مشكلات مدارس حاشيه اي يكسان نبوده و تفاوتهايي در آنها ديده مي شود. ) 2 شايد از نظر مكان جغرافيايي برخي از مدارس را نتوان در حاشيه شهر محسوب كرد، اماچون دانش آموزان آنها را اكثرا كساني تشكيل مي دهند كه در مناطق حاشيه اي زندگي مي كنند لذا بايد در رديف مدارس حاشيه اي جاي داد. مهمترين مسائل مدارس حاشيه اي كه به اجمال مورد بررسي قرار مي گيرند عبارتند از: ) 1 افت تحصيلي و ترك تحصيل نگاهي ساده و اجمالي به درصد قبولي مدارس ابتدايي حاشيه اي بيانگرافت تحصيلي شديد در مدارس حاشيه اي است. در بين مدارس حاشيه اي، با مدارسي مواجه مي شويم كه آمار قبولي آنها حتي از 50 درصد نيز پايينتر است. به طور كلي هر چه از مركز شهر به اطراف نزديكتر مي شويم، درصد قبولي مدارس كاهش مي يابد. در شرايطي كه به طور متوسط درصد قبولي مدارس مركز شهر در رديف بالايي درصد است، قبولي مدارس حاشيه شهر به شدت كاهش مي يابد. )فقر 2 مالي فقر مالي دانش آموزان نيز مسئله اي است كه شايد نياز به توضيح چنداني نداشته باشد. آنچه مهم است آثار و عوارض سوءاين مشكل است. از ا ين بين فقط به سه مورد مهمتر اشاره مي شود: الف - سوء تغذيه - تعداد زيادي از دانش آموزان مدارس حاشيه شهرها بدون صرف صبحانه به مدرسه مي آيند كه طبعا در ميزان يادگيري آنها تاثير مستقيمي برجاي مي گذارد. متاسفانه اين مسئله هيچ گاه به صورت آمار و ارقام در نيامده است; اماگزارشهاي پراكنده اي كه از مدارس مي رسد و معلمان و مربيان و مسئولان اين گونه مدارس خود شاهد آن هستند گستردگي موضوع را نشان مي دهند. ب - عدم رعايت بهداشت فردي - بي توجهي والدين دانش آموزان از يك طرف، و وضعيت نابسامان اقتصادي خانواده آنها از طرف ديگر، موجب مي شود به رغم تلاشهاي مداوم مربيان محترم بهداشت، بسياري از نكات بديهي بهداشتي ناديده گرفته شوند. ج - اشتغال كودكان - اشتغال كودكان مسئله اي چند بعدي و معضلي بسيار جدي است كه توجه جدي واساسي مسئولان شهر را مي طلبد. برخي از خانواده ها معمولا به خاطر نيازهاي مالي خود، فرزندانشان را وادار به كار مي نمايند. شرايط غيربهداشتي كارگاهها، عدم حاكميت اصول و ضوابط قانون كار، عدم رعايت موازين اخلاقي و... بدبختي هايي هستند كه كودكان شاغل بايد تحمل كنندو دم برنياورند. ) 3 تراكم جمعيت دانش آموزي جمعيت 5040 نفري و گاه بيشتر دانش آموزان در يك كلاس، علاوه بر ايجادفضاي نامناسب آموزشي و تاثير مستقيم در افت تحصيلي، آثار منفي خود رابر روحيه معلم و كارآيي وي نيز نشان مي دهد. حساسيت اين موضوع بخصوص در پايه هاي اول و پنجم به لحاظ اهميت اين دو پايه، افزونتر مي شود. ) 4 مشكلات رواني - تحصيلي يك بررسي اجمالي از مراجعان مدارس ابتدايي به هسته مشاوره آموزش وپرورش يكي از شهرها، كاملا بيانگر اين موضوع است كه اكثريت اين مراجعين را دانش آموزان مدارس حاشيه اي تشكيل مي دهند. به عنوان مثال در سال تحصيلي 7473 در شرايطي كه از مدارس ابتدايي محدوده مركزي شهر كمتر از 15 نفر به هسته مشاوره ارجاع داده شده اند تعداد مراجعان مدارس حاشيه اي بيش از 70 نفر بوده است. ) 5 انتقال و جابه جايي دانش آموزان تعويض منزل پيدا كردن محلي براي اشتغال نيمه وقت كودكان، ضعف تحصيلي مهاجرت به شهرهاي ديگر و يا بازگشت به روستا و عوامل ديگري از اين قبيل باعث كثرت جابه جايي و انتقال دانش آموزان در مدارس حاشيه اي و ايجاد مشكلات اداري و آموزشي براي مدارس مبدا و مقصد مي گردد. ) 6 عدم جذابيت مدارس حاشيه اي براي معلمان در شرايطي كه معلمان اين مدارس بايد زحمات بيشتري را در آموزش كودكان تحمل نمايند، امادر عمل از مزايا و تسهيلات يكسان با ساير معلمان مركز شهر برخوردار بوده و حتي در مواردي تسهيلات كمتري دريافت مي كنند. بديهي مي نمايد كه وضعيت مدارس حاشيه اي، جذابيتي براي معلمان به همراه نداشته باشد. ) 7 تقسيم معلمان اگر يكي از معلمان اين گونه مدارس كارآيي بيشتري از خود نشان بلافاصله دهد، در سال تحصيلي بعد به وسيله مدارس مركزي جذب مي شود. درابتداي سال تحصيلي نيز مدارس مركزي به راحتي افراد مورد نظر خود را انتخاب مي نمايند و اين مدارس حاشيه اي هستند كه بايد با هر چه هست بسازند. هر چند واقعيت اين است كه بسياري از معلمان مدارس حاشيه اي علي رغم سختي هاو ناملايمات، با ايثار و علاقه به كار خود ادامه مي دهند، اماگاه وسعت مشكلات به حدي است كه آنها را به كار در مدارس با محيط بهتر راغب مي سازد. عوامل موثر در بروز مشكلات خاص مدارس ابتدايي حاشيه اي ) 1 فقر اقتصادي والدين بنا به دلايل چندي كه در ادامه مطلب بدانها اشاره خواهد شد، تعداد زيادي از خانواده هايي كه وضعيت مالي مناسبي ندارند در محلات حاشيه اي شهر تجمع كرده و مناطقي با بافت فقيرنشين ايجاد مي كنند. كودكان اين خانواده ها بر اساس همان ضعف بنيه مالي، در مدارس به خصوصي ثبت نام مي كنند كه مدارس حاشيه اي هستند. ) 2 مهاجرت بي رويه از روستاهابه شهر اين مساله نيز معضلي جدي است كه نه تنها در شهر خوي، بلكه در بيشتر شهرهاي رو به گسترش، و حتي در سطح جهاني مطرح اما است نكته مهم نحوه مواجهه با مساله است. هيچ سازمان و نهادي به تنهايي نمي تواند با اين مشكل درگير شود. پيدا كردن راه حلهاي منطقي و اساسي براي اين گونه معضلات منوط به بررسي ها و تحقيقات وسيعي است كه جاي آنها در كشور ما خالي است. در هر حال، يك عامل بسياراساسي مشكلات مدارس حاشيه اي همين مساله مهاجرت است. حتي در طي چند سال اخير ديده شده كه خانواده هاي روستايي خوددر روستاها مي مانند و علي رغم وجود مدرسه در روستا، براي بهره مندي بيشتر از امكانات شهري فرزندان خود را براي تحصيل روانه شهر مي كنند. خوشبختانه آمارهاي 32 سال گذشته بيانگر كاهش نسبي مهاجرت از روستا به شهر هستند. ) 3 افزايش و تراكم جمعيت دولت جمهوري اسلامي ايران اقدامات وسيعي را براي مقابله با افزايش جمعيت انجام داده كه تا حد زيادي موفق بوده است. اما اين اقدامات تقريبا در همه جا به يك اندازه و سطح صورت نپذيرفته و بر اساس تنوع فرهنگي مناطق برنامه ريزي نشده است. اصولا نرخ زاد و ولد در روستاها و مناطق محروم و حاشيه اي شهري بيشتر است و بايد مراكز تبليغات و اقدامات مربوط به كنترل جمعيت در اين مناطق، فعاليتهاي بيشتر و موثري از خود نشان دهند. حجم زيادو تراكم غيراصولي دانش آموزان در كلاسهاي مدارس حاشيه اي نيز ناشي از همين مساله است. ) 4 فقر فرهنگي بنا به دلايل بيان خانواده هاي شده، دانش آموزان مدارس حاشيه اي علاوه بر فقرمالي، از نظر ميزان تحصيلات وسطح معلومات نيز وضعيت مطلوبي نداشته و در فقرفرهنگي به سر مي برند. بررسي آماري ساده اي در يك دبستان حاشيه اي نشان مي دهد /42 4كه درصد والدين بي سواد و تعداد ديگري در همين حد از تحصيلات تا حد سوم راهنمايي و /15 3تنها درصد ديگر از سطح سواد بالاتر از سوم راهنمايي برخوردار بوده اند. ناآگاهي و كم اطلاعي والدين موجبعدم مشاركت و همكاري جدي آنان با مسئولين و مربيان مدرسه مي شود كه اين خود تا حد زيادي در افت تحصيلي دانش آموزان تاثير مي گذارد. ) 5 فاصله محتواي دروس بازندگي واقعي كودكان اگرچه اين مساله شايد كم وبيش در مورد ساير كودكان نيز صادق است، اما مصداق آن در دانش آموزان روستايي و حاشيه شهري بيشتر است. كتابها و آموزشهاي مدرسه اي نوعي از زندگي را تصوير مي سازند كه در آن خبري از مشكلات و ناراحتيها نيست و كودكاني بدون دغدغه خاطر ودر نهايت آرامش و راحتي در كنار پدر و مادر به تحصيل و زندگاني مشغولند; در حالي كه در عالم واقعيت، هميشه وضعيت چنين نيست! علاوه بر آن بسياري از مفاهيم كتابها براي كودكان روستايي و حاشيه شهري، به خصوص اگر دو زبانه هم باشند، ناآشنا و مبهم است و در نتيجه دروس مدرسه كاربرد چنداني در زندگي روزمره كودكان نمي يابد و هر چه بيشتر فاصله آنها را با درس و مدرسه افزايش مي دهد. ادامه دارد