Hamshahri corpus document

DOC ID : H-750603-3972S1

Date of Document: 1996-08-24

كاميابيها و تنگناها در اجراي طرحهاي عمراني گزارش اجراي همزمان 6000 پروژه عمراني در سال 1374 اعمال محدوديت جدي براي شروع طرحهاي عمراني تازه الزامي است نيمي از طرحهاي مهم عمراني كشور در در 1374سال بخش منابع آب بوده است حركت پرشتاب سازندگي در كشور ما طي سالهاي اخير بر همگان مشهود و مشخص است روزي نيست كه طرح و يا پروژه اي در گوشه اي از كشور به بهره برداري نرسد و يا عمليات عمراني تازه اي آغاز نشود. بديهي است كه ميل شديد به سازندگي و پيشرفت سريع كشور با مشكلاتي نيز توام بوده است از جمله طولاني شدن مدت اجراي پروژه ها به علت كمبود اعتبارات و يا تعدد بيش از حد طرحهاي در دست اجرا كه منجر به تخصيص ناكافي اعتبارات لازم براي هر طرح شده است. مطلبي كه در پي مي خوانيد، ديباچه گزارش نظارتي پروژه هاي عمراني ملي است كه به تازگي توسطمعاونت فني سازمان برنامه و بودجه منتشر شده است. در اين ديباچه تصوير كلي وضعيت طرحهاي عمراني ملي در سال 1374 ارائه و هم نقاط قوت و ضعف عمليات عمراني بيان شده و هم پيشنهادهايي براي رفع مشكلات ارائه شده است. طرحهاي عمراني در سال 1374 تعداد 1427 طرح عمراني ملي مشتمل بر پروژه 6062 عمراني با استفاده از اعتبارات مصوب دردست اجرا بوده و براي اجراي آنها بين دستگاه اجرائي مربوطه و سازمان برنامه و بودجه موافقتنامه شرح عمليات عمراني مبادله شده است. براي اين منظور ميليارد 14952 ريال اعتبار از منابع درامد عمومي درامدهاي اختصاصي شركتها و تسهيلات بانكي اختصاص يافته است. كل اعتبار مورد نياز براي اجراي طرحهاي عمراني در دست /116 4اجرا هزار ميليارد ريال برآورد شده كه تا پايان سال 74 /40 9حدود هزار ميليارد ريال يعني 35 درصد آن توسط مجريان دريافت شده و باقيمانده طي سالهاي آينده دريافت خواهد شد. طرحهاي مهم طرح 108 عمراني /33 4كه درصد از اعتبارات سال 74 را دارند، از طرف قانونگذار مهم اعلام شده و بدين لحاظ اعتبارات آنها بطور كامل تخصيص يافته و مراقبت لازم جهت پيشرفت كار آنها و رفع مشكلاتشان بعمل آمده است. بيش از نصف طرحهاي مهم در فصل منابع آب قرار دارد و شامل سدهاي بزرگ و تامين آب كشاورزي و آب آشاميدني مي شود. طرحهاي مهم ديگر بيشتر در زمينه هاي انرژي ( نفت، گاز و برق ) و راه و ترابري اجرا مي شودطرح 100 مهم (/9 2معادل درصد ) مربوط به امور اجتماعي است، كه نصف آن به فصل عمران شهرها تعلق دارد. مجري اكثر طرحهاي مهم وزارتخانه هاي نيرو، نفت، راه و ترابري و جهادسازندگي هستند. دو طرح مهم سال 1374 كه بيشترين اعتبار را بخود اختصاص داده اند، عبارتند از: - پتروشيمي تبريز - مطالعه و احداث پالايشگاه بندرعباس - نيروگاه آبي كارون 3 - عمليات حفاري نفت - سيستم هاي آبياري تحت فشار - نيروگاه آبي گدارلندر - اكتشاف و افزايش ذخاير نفت و گاز - تجهيز معدن و احداث واحد توليد آلومينا ازبوكسيت - توسعه ميدان گازي پارس جنوبي (فاز) 1 - ساختمان سد كرخه تحقق اهداف نتيجه حاصل از بازديدها نشان مي دهد كه طي سال 1374 /68 3درصد از اهداف يكساله پيش بيني شده براي عمليات عمراني محقق شده است. از جهت ديگر براي مقطع پاياني /52 7 سال 1374 درصد پيشرفت فيزيكي در كل عمليات عمراني پيش بيني شده بود كه في المجموع 47 درصد پيشرفت حاصل شده است. درصد 16 از پروژه ها با وزن مالي 24 درصد بطور متوسط/4 8درصد از زمان بندي جلو افتاده و 30 درصد ازپروژه هاي عمراني /20 7كه درصد اعتبارات سال 74 را دارند (وزن مالي ) مطابق با زمان بندي پيش رفته اند و 54 درصد باقيمانده /55 3كه درصد از اعتبارات را به خود اختصاص داده اند حدود 13 درصد عقبتر از زمان بندي حركت كرده اند. علل تاخيرعلل مختلفي براي عدم پيشرفت مناسب طرحها و عقبماندن از زمان بندي عنوان شده است. از طرف اكثر دستگاههاي اجرائي كمبود اعتبار و ملل متفرقه، به عنوان دليل تاخير اعلام شده است. ساير علل دسته بندي شده حاكي از ضعف دستگاه اجرايي در خصوص دستگاههائي است كه وظيفه اصلي آنها در بعد حاكميت است ولي به كار سازندگي نيز دست زده اند. براي اكثر دستگاههاي مزبور مشكل تهيه زمين مورد نياز پروژه هم يكي از عوامل اصلي در عقب ماندن كار بوده است. در خصوص دستگاههايي نظير آموزش و پرورش و راه و ترابري، ضعف پيمانكار مشكل ساز بوده به طوري كه به /14 3ترتيب /12 9و درصد از علل تاخير در اجراي پروژه هاي عمراني آنها به اين عامل نسبت داده شده است. وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي، نيرو، دفاع وپشتيباني نيروهاي مسلح و جهاد سازندگي بيشترين علل خاص را در عدم پيشرفت مناسب كار داشته اند. در بررسي و جمع بندي علل خاص و متفرقه، نارسائي مالي، ضعف عوامل اجرائي و عدم تصميم گيري قاطع و به موقع دستگاه اجرائي به عنوان وجه غالب مشكلات مشاهده مي شود. در يك بررسي كلان ملاحظه مي شود كه 41 درصد ازاعتبارات سال 74 به پروژه اي 1200 اختصاص داده شده كه پيشرفت فيزيكي آنها بيشتر از 75 درصد بوده وبقيه اعتبارات به تساوي بين گروههاي پروژه كمتر از25 درصد 25 تا 50 درصد و 50 تا 75 درصد پيشرفت فيزيكي تقسيم شده است. اين امر اهتمام دستگاه برنامه ريزي كشور براي سوق دادن اعتبارات به سمت پروژه هاي رو به اتمام را نشان مي دهد. نحوه اجرااز زاويه اي ديگر مي توان ديد كه درصد 55 از پروژه هاي عمراني به روش پيماني 25 درصد اماني - پيماني و 20 درصد به روش اماني اجرا مي شود. اين درحالي است كه ميانگين وزني پيشرفت فيزيكي پروژه هاي اماني 67 درصد و در ساير موارد كمتر از 50 درصد است. بدين معني كه سابقه كارهاي اماني بيشتر بوده و عمليات جديد عمدتا به طريق پيماني و اماني - پيماني انجام شده است. هرچند اطلاعات فوق نمايانگر موفقيت نسبي در كاستن فعاليتهاي اماني دولت و سپردن اجراي كارهاي جديد به پيمانكاران است، لكن باتوجه به حجم زياد پروژه هاي اماني ضروريست سعي بيشتري در كم كردن آنها اعمال شود. آغاز و اتمام پروژه هاميزان اتمام و آغاز پروژه هاي عمراني و نسبت آنها شاخص بارزي براي پيش بيني به بهره برداري رسيدن سرمايه گذاريهاي انجام شده طي است سال 1374 مقرر بود 40 درصد از كل پروژه هاي عمراني ملي در دست اجرا خاتمه يابد لكن عملا /17 9تنها درصد آنها به اتمام رسيد. به عبارت ديگر درصد تحقق خاتمه پروژه ها /44 7درصد بوده است. بنابراين علي رغم تلاش دستگاه هاي اجرائي براي تمام كردن عمليات دردست اجرا ميزان موفقيت از 50 درصد هم كمتر است. در ميان دستگاههاي اجرائي عمده وزارت نفت با 139 درصد بيشترين و وزارت دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح /12 7با درصد كمترين ميزان تحقق خاتمه پروژه هاي عمراني را داشته اند. يكي از دلائل اصلي ناكامي درخاتمه عمليات نارسايي روبه اتمام، اعتبارات در مقايسه با حجم عمليات آنها در سالهاي پاياني است. اين پديده داراي دو جنبه است. يكي كمبود مطلق اعتبار و ديگري افزايش حجم عمليات پروژه ها، كه علي رغم تامين اعتبار مطابق برنامه، موجب كمبود اعتبار مي شود. پيشنهادات باتوجه به مطالب مذكور و ساير اطلاعات مندرج در گزارش، موارد زير براي تقويت نكات مثبت و ازبين بردن ضعفهاي موجود پيشنهاد مي شود، تا انشاءا... با اصلاح روند فعلي شاهد به بار نشستن سرمايه گذاريهاي انجام شده و توسعه و عمران هرچه بيشتر سرزمين جمهوري اسلامي ايران باشيم. - 10 وظايف دستگاههاي اجرايي: . معمولا وظيفه هركدام از دستگاههاي اجرايي در قانون تشكيل آنها يا آئين نامه هاي مربوطه تصريح مي شود. تنها گروهي از دستگاهها وظيفه ساخت و ساز را به عهده دارند و بقيه آنها بايستي به خدمات تخصصي خود كه بيشتر جنبه اعمال حاكميت دارد بپردازند. در سالهاي اخير به علل مختلف حد و مرزي براي اينگونه فعاليتها ترسيم نشده و بسياري از دستگاههاي دولتي بدون داشتن وظيفه سازندگي در اين كار وارد شده اند. از طرف ديگر دستگاههايي هم كه مجاز به داشتن فعاليت عمراني هستند در يك سطح و توان اجرائي قرار نداشته و بعضا فاقد نيروي انساني و تجهيزات متناسب با سطح فعاليت خود هستند. براي غلبه بر مشكلات ناشي ازعدم تسلط و يا توان محدوددستگاههاي مجري، كه نتيجه آن تاخير در كار و پائين آمدن كيفيت آنست، پيشنهاد مي شود: الف: با مراجعه به شرح وظايف و ماموريت وزارتخانه ها وسازمانها، فهرست دستگاههايي كه مي توانند اعتبار عمراني داشته باشند مشخص شود تابراساس آن نسبت به تنظيم برنامه هاي عمليات عمراني و پاداركردن اعتبارات اقدام شود. ب: دستگاههاي سازنده، ازنظرتوان اجرايي، به سطوح مختلف تقسيم شده و ظرفيت ارجاع كار به هر سطح مشخص شود. سازمان برنامه و بودجه باتوجه به ظرفيت هر دستگاه، حجم مناسبي از كار را به آن واگذار كند. ج: دستگاههاي اجرايي سازنده مطابق با شان و منزلتي كه درقوانين و مقررات براي آنهافرض شده، به نيروي انساني متخصص و ابزار كار مناسبمجهز شوند تا در انجام وظايف محوله موفق شوند. د: كماكان سعي شود عمليات عمراني به روش پيماني وازطريق انعقاد قرارداد بامشاوران و پيمانكاران تشخيص صلاحيت شده انجام شود. - 20 توزيع اعتبارات عمراني: براي تحقق اهداف مشخص شده عمراني بايستي توزيع سالانه اعتبار طرحهاي عمراني با ميزان پيشرفت پيش بيني شده آنها مطابقت داشته باشد. اين امر لزوم دقت و هماهنگي سازمان برنامه و بودجه، هيات وزيران و مجلس شوراي اسلامي را خاطرنشان مي سازد، كه بايستي در جهت ارتقاء آن كوشيد. - 30 تكميل پروژه هاي نيمه تمام: ادامه تلاش براي تكميل و اتمام پروژه هاي نيمه تمام ضروريست. براي اين منظور لازمست محدوديت جدي براي شروع كارهاي جديد اعمال شود. بدين معني كه پس از محاسبه دقيق ميزان اعتبار موردنياز براي به بهره برداري رساندن پروژه هاي نيمه تمام در طول سالهاي برنامه پنج ساله، چنانچه اعتبارات هر فصل در برنامه عمراني بيشتر از آن بود، به تناسب مابه التفاوت اعتبار، آغاز پروژه هاي جديد تصويب شود. - 40 حجم عمليات: از آنجايي كه افزايش حجم عمليات طرحهاي دردست اجرا تاثيري مشابه با شروع طرحهاي جديد بر برنامه عمراني كشور دارد، پيشنهاد مي شود اولا حجم عمليات مورد توافق مندرج در موافقتنامه هاي شرح عمليات عمراني مورد بازنگري و تجديدنظر قرار گرفته و از تطابق آنها با نيازهاي موجود اطمينان حاصل شود. ثانيا انضباط لازم براي تثبيت احجام تعيين شده برقرار گشته و از افزايش بدون مطالعه آنها جدا پرهيز شود. ملاحظه پيمانهاي منعقده مي تواند در اين راه كارساز باشد. - 50 عدم تمركز: نحوه پراكندگي اعتباري طرحهاي ملي نشان مي دهد كه علي رغم /69 4آنكه درصد از طرحها در سال 74 هر يك بيش از يك ميليارد ريال اعتبار داشته است هنوز 131 طرح (/درصد ) 9 كه هر يك كمتر از 100 ميليون ريال اعتبار دارند و به صورت ملي مبادله مي شود. هرچند ميزان اعتبار طرح دليل كافي براي ملي بودن آن نيست، ولي مي تواند تاثيرگذار باشد. لذا پيشنهاد مي شود در جهت عدم تمركز فعاليتها، هر سال در ماهيت طرحهاي ملي بازنگري شده و مبادله آن دسته از طرحهايي كه عملكرد استاني داشته و توسط عوامل محلي اجرا مي شوند، به سازمان برنامه و بودجه استانها واگذار شود. - 60 طرحهاي مهم: معرفي طرحهاي مهم و پشتيباني از آنها روش مناسبي براي محقق كردن اهداف كليدي برنامه است. پيشنهاد مي شود با تحكيم ضوابط انتخاب طرحهاي مهم، دستيابي به عمده اهداف برنامه ازجمله اهداف فرهنگي و اجتماعي نيز ميسر شود.