Hamshahri corpus document

DOC ID : H-750601-3915S1

Date of Document: 1996-08-22

آن رونق از اين رنج است به بهانه برگزاري پنجمين نمايشگاه بين المللي فرش ايران از هامبورگ آمده اند، از مونيخ آمده اند، از فرانكفورت آمده اند... اعضاي اتحاديه بازرگانان ايراني فرش دستباف در آلمان را مي گويم. هنوز عرق تنشان خشك نشده است كه دبيران اقتصادي روزنامه ها را دعوت كرده اند تا در هتل بزرگ آزادي گرد هم آيند و از زبان اعضاي اين اتحاديه موانع و مشكلات توليد و صادرات فرش دستباف را بازگو كنند. به نظر مي رسد، فرسنگها فرسنگ فاصله از هامبورگ تا مثلا روستاي دهرم در اعماق دره هاي فيروزكوه اجازه ندهد بازرگانان ياد شده مشكلات توليد فرش را آنطور كه بايد، بشناسند و اين بيشتر به شوخي مي ماند. به گفته كارشناسان، بازرگانان فرش دستباف - فرق نمي كند كه در ايران هستند يا در آلمان يا در كانادا يا.. - به دليل افزايش قيمت دلار نسبت به پول كشورمان در سالهاي گذشته دسترنج بافندگان را به بهاي ارزان در بازارهاي خارج عرضه كردند. واقعيت اين است كه توليد و صادرات فرش دستباف ايران دو مقوله جدا از همند. توليد فرش عمدتا در روستاهاي دورافتاده كشورمان و از دسترنج هزاران هزار دختر و زن و مرد و خردسال و كهنسال حاصل مي شود و اما صادرات، توسط بازرگاناني كه سرمايه مالي فراوان دارند و دفتر و دستكي در داخل و خارج. دردآور اين است، بدون صادرات فرش دستباف، كاروتوليد درروستاها را كساد مي كند و بايدراه آن منتهي با شرايطي كه توليدكنندگان سود واقعي راببرند، باز اميد شود برگزاري است، پنجمين نمايشگاه بزرگ فرش ايران بتواند راهي بيابد تا مشكل حل شود. كاهش صادرات فرش ايران در هستاري (شرايطي ) روي داده است كه رقباي ايران تلاش مضاعفي براي افزايش سهم خود در بازارهاي جهاني داشته اند. صادركنندگان فرش بر اين باورند كه توجه به بازار جهاني فرش و نيز رفع موانع توليد و صادرات فرش به دليل جايگاه شايسته اي كه در اقتصاد كشور دارد، ضروري است. از سوي ديگر، چون ايران در سالهاي اخير خيزش به سمت اقتصاد بدون اتكا به درآمدهاي نفتي را آغاز كرده است، توجه به سالم سازي صادرات كالاهاي غيرنفتي به ويژه فرش ايران كه شهرت جهاني دارد و در ساليان متمادي موجب پرآوازه شدن هنر ايراني شده، حياتي مي نمايد. فريدون عابدي - صادركننده فرش مي گويد: وقتي اوضاع صادرات فرش غيرعادي مي شود، همين روستائيان توليدكننده فرش هستند كه سريعا دچار خسارت مي شوند و به عبارتي روستائيان فرش باف، اصلي ترين زيان ديدگان بازار غيرشفاف فرش اند. جايگاه فرش در اقتصاد ملي فرش در حال حاضر جايگاه ويژه اي در ساختار اقتصادي كشور براساس دارد آمارهاي رسمي بالغ بر يك سوم درآمدهاي حاصل از صادرات غيرنفتي كشور به فرش اختصاص دارد. براي نشان دادن اهميت فرش در اقتصاد ايران كافي است به اين نكته اشاره شود كه ساليانه ميليونها مترمربع فرش دستباف پشمي و ابريشمي به خارج صادر مي شود. موقعيت ممتاز و كيفيت برتر فرش ايراني در سالهاي گذشته موجب شده است كه تعدادي از كشورهايي كه بافت فرش در آنها به مقياس تجاري مقرون به صرفه نبوده است، به كپي برداري از طرح ها و نقشه هاي اصيل فرش ايراني اقدام كنند. غلامرضا فروزش - وزير جهاد سازندگي مي گويد: مهم ترين جنبه هاي اقتصادي فرش دستباف را مي توان در تحصيل اشتغال زايي، ارز و كمك به بهبود اقتصاد روستا دانست. فرش دستباف به علت مرغوبيت و كاربري و قيمت تمام شده بالاي آن، بيشتر مصرف خارجي داشته و بازار صادراتي آن نسبت به بازار داخلي بسيار گسترده تر بنابراين است هرگونه ركود در بازار صادراتي آن منجربه بيكاري و كاهش درآمد در ميان بسياري از شاغلين صنعت فرش مي گردد. با اين استدلال گسترش بازارهاي صادراتي فرش اثر مثبتي بر افزايش رفاه و بالا رفتن درآمد سرانه روستائيان خواهد داشت و صنعت فرش يكي از ابزارهاي توسعه روستايي است. فرش و اشتغال در شرايط كنوني اقتصاد، ايجاد اشتغال يكي از محورهاي مهم سياست هاي دولت محسوب صنعت مي شود فرش دستباف يكي از صنايع كاربري است كه با هزينه سرمايه گذاري اندك و با استفاده از تجهيزات ساده در كارگاههاي خانگي موجب اشتغال زايي قابل ملاحظه اي در اقتصاد كشور مي شود. اين صنعت علاوه بر قالي بافي، فعاليت ها و مشاغل جانبي ديگري را نيز در برمي گيرد كه نرخ اشتغال زايي اين صنعت را افزايش مي دهد. از جمله مشاغل جانبي مي توان به نخ ريس، نخ تاب، رنگ فروش، رنگرز، طراح، چله كش، گره زن، صادركننده، دلال و تاجر اشاره كرد. مشاغل جانبي صنعت فرش حدود 26 شغل مي شود. طبق برآوردها، نيروي انساني شاغل در صنعت فرش دستباف درطي دهه هاي اخير روندي فزاينده داشته است - هرچند آن روندثابت نبوده و نوساناتي در برخي دوره ها مشاهده مي شود. گفته مي شود در سال 1338 شاغلان در اين صنعت 515 هزار نفر بودند در سال 1369 شمارشان /1 4به ميليون نفر رسيده است. به گفته كرمعلي بختياري فر -مديرعامل اتحاديه مركزي فرش درحال حاضر /1 5ميليون فرش باف روستايي در كشور مشغول به كارند كه سالانه 6 ميليون مترمربع فرش مي بافند و طبق آمارهاي رسمي 12 ميليون نفر - شامل خانواده هايشان - در توليد، عرضه و صادرات فرش فعاليت دارند. مشتريان و رقباي فرش ايران عمده ترين بازارهاي سنتي فرش ايران عبارت است از: اروپا با 63 درصد سهم از كل واردات جهاني بازار سوئيس با 5 درصد سهم و كانادا /2 1با درصد. در اين بازارها، ايران داراي بالاترين سهم صادراتي است. درعين حال در بازارهاي امريكا و ژاپن كه از جمله بازارهاي مهم فرش به حساب مي روند سهم فرش ايراني اندك است. بازارهاي امريكا و ژاپن حدود 20 درصد از كل صادرات جهاني فرش را به خود اختصاص در داده اند بازار امريكا به سبب تحريم هاي ناعادلانه عليه ايران، سهم فرش ايراني ناچيز است. در بازار ژاپن محدوديت هاي مقداري و اقدامات غيرتعرفه اي براي واردات فرش وجود ندارد و نرخ تعرفه براي واردات حدود يك درصد است و رقيب عمده ايران در اين بازار چين است. به گفته صادركنندگان ايران فرش، عمده ترين صادركننده فرش به اروپاست و كشورهاي هندوستان، نپال، چين، پاكستان و تركيه پس از ايران قرار در دارند بازار آمريكا، هندوستان مقام اول را داراست و ايران در مقام هفدهم قرار در دارد بازار ژاپن نيز ايران پس از چين بزرگترين صادركننده فرش به شمار ايران مي رود در بازار سوئيس داراي مقام اول و بعد از ايران، كشورهاي نپال، هندوستان، پاكستان، تركيه و افغانستان قرار دارند. بازار كانادا نيز در سيطره بي چون و چراي فرش ايران است. بدين ترتيب ايران بزرگترين سهم را در بازارهاي جهاني فرش دارد. البته برخي كشورها نظير نپال، چين، هند طي سالهاي اخير به دلايلي توانسته اند سهم صادرات فرش در بازار جهاني را افزايش دهند. نپال كه در سال 1985 سهمي در بازار صادرات نداشته است در سال 1992 توانست /12 1حدود درصد از سهم بازار صادرات را تصاحب كند. چين نيز در سال 5/16 1992 حدود درصد از بازار صادرات را به خود تخصيص داده است. بدين ترتيب كشورهايي وجوددارند كه بالقوه توانايي تصاحب سهم ايران را دربازارهاي جهاني دارا هستند. آئينه صادرات فرش براساس آمارهاي صادرات موجود، فرش كشور در طي سالهاي 70 تا 72 داراي بيشترين سهم در كل صادرات غيرنفتي بوده و از اهداف برنامه اول توسعه نيز فراتررفته است. اما در سال 1374 نيز ارزش صادرات فرش دستباف معادل 968 ميليون دلار بود كه اين نسبت به ميزان صادرات سال 1373 حدود 40 درصد كاهش نشان مي دهد. اكثر فرش هاي صادراتي اين سال درجه 2 و 3 بودند. حسين اروري - مديرعامل سازمان صنايع دستي ايران در اين باره مي گويد: صدور اين قبيل فرشها به هنر، صنعت ظريف فرش ايران لطمه زده و باعث شده است كه توليد فرش با كيفيت پايين رواج يابد و در عين حال خدشه وارد شدن به شهرت فرش ايران در بازارهاي جهاني را باعث شده است. داريوش صادق نيا صادركننده فرش مي گويد: هر مسافر مي تواند هنگام خروج از كشور تا 3 مترمربع فرش همراه داشته باشد; اما صادركنندگان عمده فرش بايد به گونه اي ديگر عمل كنند. او مي گويد: هر صادر كننده فرش بايد پيمان ارزي بدهد و در 6 ماه به اين تعهد عمل كند و ارز حاصل از صادرات را به نظام بانكي بفروشد. فرش ها بر اساس تعرفه هايي قيمت گذاري مي شوند و به ميزان قيمت گذاري و معادل سازي آن با ارز تعهد ارزي مي دهد. البته دولت يك تخفيف 30 درصدي را براي صادركنندگان فرش داده است. مديرعامل سازمان صنايع دستي نيز مي گويد: علاوه برنرخ گذاري فرش از سوي دولت وسخت گيري ارزيابان گمرك كه موجب كاهش صادرات فرش درجه يك شد، اتخاذ سياستهاي ارزي دولت در اوايل پارسال دليل اصلي كاهش صادرات فرش بود. البته اگرچه اتخاذ و اعمال اين سياستها به تثبيت نرخ ارز منجر شد و از يك سلسله نابسامانيهاي اقتصادي كشور جلوگيري كرد، ولي باعث شد صادرات فرش و صدور برخي ديگر از كالاهاي غيرنفتي ديگر كاهش يابد. او مي افزايد: انتظار نيست كه يك تخفيف 30 درصدي براي پيمان صدور فرش به صادركننده داده شود، بلكه توقع اين است كه قيمت واقعي فرش با توجه به ارزش قيمت بازارهامبورگ آلمان كه شهرت وشاخصه جهاني در زمينه فرش و به ويژه فرش ايران دارد، تعيين شود. البته تخفيف 30 درصدي دولت در سال گذشته به طور مقطعي مشكلات را تا حدي حل كرد; ولي لازم است قبل از ورود به نيمه دوم امسال نرخ گذاري فرش ترميم شود و به حالت منطقي تربرگردد تا صادرات فرش از نابساماني كنوني خارج شود. صادركنندگان فرش مي گويندفروش حدود 50 درصد از فرشهاي صادراتي بيش از 9 ماه و شايدتا يك سال طول مي كشد و زمان تعيين شده كنوني يعني ماه براي 6 انجام پيمان ارزي وبازگرداندن ارز به كشور براي ما كافي نيست. داريوش صادق نيا مي گويد: اگر اين مدت 6 ماهه به يك سال افزايش يابد، مشكل صادركنندگان رفع خواهد شد وبا افزايش زمان بازگشت ارز حاصل از صادرات فرش به نظام بانكي، صادركنندگان تشويق خواهند شد و مي توانند فرش خود را با قيمت بالاتر به فروش برسانند. ضمنا تقسيط پرداخت تعهد ارزي مي تواند از ديگر راه حلها محسوب شود. او مي افزايد: خريداران فرش در بازار هامبورگ زماني به بازرگانان مراجعه مي كنند كه زمان تعهد ارزي آنها رو به اتمام است و صادركنندگان ايراني براي انجام پيمان ارزي خود مجبورند فرش را با تخفيف هاي بالا و نيز ارزانتراز قيمت واقعي عرضه كنند. همين موجب افت جايگاه فرش ايران در بازار جهاني فرش شده است. بازنگري لازم است بازنگري در مقررات صادرات فرش الزامي است و تعلل درتصميم گيري باعث خواهد شدعلاوه بر از دست دادن منابع ارزي قابل توجهي، كشورهاي چين، هند، نپال، تركيه پاكستان، و بنگلادش با ارائه فرش هاي جايگزين با كيفيت و قيمت پايين و تقليد از نقشه هاي ايراني بازار فرش ايران را از آن خود سازند. به هر حال نيمه دوم هر سال زمان عرضه فرش به بازارهاي جهاني است و كشورهاي رقيب خود را براي گرفتن بازارهاي فرش ايران از نظر مقداري آماده كرده اند. دولت با برنامه ريزيهاي جدي و اتخاذ سياستهاي درست پيرامون قيمت گذاري فرش از اين اقدام مي تواند جلوگيري اين كند دولت است كه ابتكار عمل را در دست دارد و گذشته نيز مويد آن است. واقعيت هاي كنوني بازار جهاني شامل افزايش شمار رقباي خارجي فرش، تقليد از طرح هاي فرش هاي ايراني و روند نزولي قيمت جهاني فرش و به ويژه تغيير در ساختار تجارت جهاني، دگرگوني و تحولي همه جانبه را در توليد، سازماندهي خدمات، قوانين و مقررات ومديريت صادرات طلب مي كند. سازماندهي جديد در شركت هاي صادراتي به منظور جلوگيري ازرقابت هاي ناسالم بين صادركنندگان سرمايه گذاري ايراني، و خصوصا تنوع بازارهاي صادراتي و ايجادبازارهاي جديد در آسياي جنوبشرقي، اروپا، آمريكا و كشورهاي خاورميانه، كنترل در كيفيت مواد اوليه و حفظ اصالت فرش هاي نوين بازاريابي و بررسي دقيق و علمي در كاهش هزينه تمام شده فرشهاي صادراتي مي تواند به موقعيت و جايگاه فرش ايران در بازار جهاني كمك كند. براي كشوري كه بيش از هزار سال سابقه توليد و چهار صدسال سابقه صادرات فرش دارد، دور از انتظار است كه تاكنون زيربنايي استوار و خوداتكاء براي اين صنعت و صنايع جنبي آن به وجود نياورده باشد. منظور از خوداتكايي در صنعت فرش عدم وابستگي پيوندهايي است كه تغذيه كننده اين صنعت در فرايند توليد هستند و به ويژه انواع نخها و رنگها در اين خصوص از اهميت خاصي برخوردار هستند.