Hamshahri corpus document

DOC ID : H-750530-3808S1

Date of Document: 1996-08-20

واقعه طبس در فرودگاه مهرآباد گروه فيلمبرداري در حال به تصويركشيدن صحنه انفجار هلي كوپتر و سرگرداني تفنگداران آمريكايي گزارشي از پشت صحنه فيلم توفان شن غلامحسين كرباسچي: يك فيلم مي تواند نقش سياسي داشته، در هر مقطعي مفهوم خاص خود را بيابد. اگرتوفان شن خوب ساخته شود بايد حرف تاريخي اش را كه نمايشگر امر ماورايي و حضور الهي در انقلاب بود بزند بازيگران نقشهاي فرعي در لباسهاي تفنگداران در كنارهلي كوپتر . D.منتظر RH شروع فيلمبرداري تيمسار بقايي: خلبانان با تجربه مي توانند طوري به خاك هر كشور نفوذ كنند كه حتي قوي ترين رادارها نتوانند آنهارا رديابي كنند. جواد شمقدري: فيلم توفان شن چهار قسمت ابتدايي مجموعه تلويزيوني برادران خورشيد است كه سعي مي شود در جشنواره پانزدهم فيلم فجر به نمايش درآيد. آخرين مراحل آماده سازي بازيگران قبل از وقوع توفان شن. جواد شمقدري; كارگردان (بي سيم بدست ) و محمدتقي پاك سيما; فيلمبردار (پشت دوربين ) در انتهاي باند جنوبي فرودگاه مهرآباد و در سكوت شب زيرنور قوي پروژكتورها چندهواپيماي غول آسا وهلي كوپترهاي دريايي روي ماسه هاي خاكي رنگ كويرانتظار لحظه اي را مي كشند كه بازيگران و عوامل توليد فيلم توفان شن سر صحنه فيلمبرداري حاضر شوند و يكي از مهمترين قسمتهاي فيلم كه مربوط به آتش گرفتن يكي از هلي كوپترهاست آماده فيلمبرداري شود. صحنه اي كه شانزده سال پيش در /20 30ساعت دقيقه در پنجم ارديبهشت رخ داد و باعث شد آمريكا شكست بزرگ خود را در نفوذ به خاك كشور ايران اعتراف كند. اما امشب (دوشنبه 22 مرداد )انتظار بيشتر از شبها گذشته است چرا كه بنا به اهميت موضوع سازندگان فيلم ازمسئولين دعوت كرده اند تا شاهد فيلمبرداري از اين صحنه باشند. در اين بازديد; غلامحسين كرباسچي شهردار تهران تيمسار، بقايي فرمانده نيروي هوايي و تني چند از فرماندهان و مسئولان اين نيرو حضور داشتند. ساعت يازده گروه بازديدكننده به صحنه فيلمبرداري رسيدند. زيرنور نورافكنهاي قوي و دربستر ماسه اي كف باند، چندهواپيما و هلي كوپتر چنان مستقر شده بودند كه نشانگر كويرهاي اطراف طبس و شب واقعه باشند. تا آماده شدن كامل صحنه فرصتي است كه مي توان نظر بازديدكنندگان را نسبت به فيلم جويا شويم. غلامحسين كرباسچي درمورد نحوه سرمايه گذاري در ساخت پروژه سينمايي توفان شن به خبرنگار همشهري گفت: به خاطر اهميت تاريخي كه موضوع فيلم توفان شن در انقلاب كشورمان دارد مسئولين فرهنگسراي بهمن و خاوران با توجه به اهداف فرهنگي - هنري خود اقدام به سرمايه گذاري در اين پروژه عظيم كردند. قبلا هيچ نهاد دولتي و تهيه كننده خصوصي روي اين موضوع كار نكرده بود، چرا كه هم هزينه زيادي براي توليد طلب مي كرد و هم اين ترس وجود داشته كه شايد فيلم به خوبي ساخته نشود. بايد اذعان كرد كار حساسي است. شهردار تهران در پاسخ به ابهامات موجود در واقعه طبس گفت: سازندگان فيلم تلاش كرده اند كه اطلاعات زيادي درباره اين موضوع جمع آوري كنند. در فيلمنامه اي كه من آن را خوانده ام به صورتي اين اطلاعات آمده است كه مي تواند نتايج آن براي مردم جالب باشد. حرفهاي نگفته اي هم به تصوير كشيده شده است كه شايد بعضي از ابهامات واقعه طبس روشن شود. به هر حال مهمترين ابهامي كه در قضيه هست، حضور يك امدادغيبي و خدايي است كه باعث شد حمله آمريكايي ها شكست بخورد و قطعا كسي نمي توانداين ابهامات را با دلايل علمي توضيح دهد وبايد در هاله اي ازرمز و راز بيان شود. همين مسئله فيلم اگر خوب فكر درآيد، مي كنم كار مهمي انجام شده است. كرباسچي در اين مورد كه واقعه طبس براي آمريكا يك شكست بزرگ محسوب مي شود گفت: براي امريكاييان اين قضيه خوشايندي نبوده كه از روي آن فيلمي بسازد. آنها هر فيلمي كه مي سازند آخرش بايدآمريكاييان قهرمان باشند. اگرچه آنها اطلاعات زيادي از واقعه طبس دارند. اما نمي توانند جمع بندي كاملي داشته باشند چرا كه نظر به دنياي مادي دارند و اين براي تحليل آنچه بر سرشان در طبس آمد كافي نيست. با درج خبر ساخته شدن فيلمي درباره واقع طبس، نشريات خارجي ازآن به عنوان يك خبر سياسي ياد كردند حتي در يكي دو نشريه همزماني ساخت فيلم و سرمايه گذاري روي آن را با مسئله تحريم اقتصادي آمريكا، بي دليل ندانسته اند. كرباسچي دراين باره گفت: يك فيلم مي تواند نقش سياسي داشته و در هر مقطعي مفهوم خاص خود را بيابد. من فكر مي كنم اين فيلم توفان شن اگر خوب ساخته شود بايد حرف تاريخي خودش را بزند و واقعه اي را كه درجريان انقلاب به خوبي نمايشگر يك امر ماورايي و حضور الهي در انقلاب ما بود نشان دهد. بديهي است در مطبوعات خارجي بحثهاي مختلفي درباره فيلم بشود كه فاقد تاسيساتي است و ما هم برايمان اين بحثها مورد توجه است و مفهوم خود را دارد. فيلم توفان شن اولين فيلم ايراني است كه مستقيما به دخالت نظامي آمريكا در كشورهاي خارجي مي پردازد و سرمايه گذاري كلاني براي هر چه واقعي جلوه دادن اين مسئله بايد صورت گيرد. به اعتقاد شهردار تهران: بنابه موضوع فيلم، سرمايه گذاري براي آن را بايد يك اقدام ملي - ميهني تلقي كنيم. سوژه واقعي و تاريخي فيلم به گونه اي است كه قضاوت درباره اينكه آيا فيلم مي تواند كاملا تمام مسائل واقعه طبس را در همه ابعاد به خوبي به نمايش؟ درآورد يا نه را مي گذاريم براي بعد از ساخته شدن فيلم. فيلم موضوع حساسي دارد. اگر دو طرف قضيه (ايران و آمريكا ) در فيلم ضعف نشان داده شوند. اهداف خود فيلم تامين نمي شود. بايددانست نه امريكاييان اين قدرضعيف و بي دانش بودند و آن طرف ماجرا قضيه ساده اي نبوده است. قضاوت نهايي را بايد در كنار مردم و بعد از اتمام فيلم انجام داد اما اميدوارم كار خوبي شود. به علت آماده شدن صحنه براي فيلمبرداري همه بازديدكنندگان و عوامل توليد به پشت دوربين در محل پيش بيني شده مي روندتا شاهد فيلمبرداري صحنه باشند. محمدتقي پاك سيما فيلمبردار با سابقه فيلمهاي جنگي پشت دوربين متصل به ريل تراوينگ نشسته و حركت دوربين و كادربندي را با دستياران خود كنترل مي كند. شمقدري نيز بازيگر اين صحنه كه در نقش يك افسر هوايي قرار است از هواپيما پياده شود و شاهد توفان شن و فرود اجباري هواپيماي خود و ديگر هلي كوپترها باشد را هدايت و رهبري مي كند. براي ساخت توفان در صحنه توربين هاي قوي در جاهاي مناسب روشن مي شوند و عوامل ماسه بادي را در مخزن آن مي ريزند. به خاطر گستردگي صحنه و اينكه سياهي لشكرهاي زيادي در پس زمينه آن در رفت وآمد هستند و مهمتر از همه انفجار هلي كوپتر سقوط كرده، فيلمبرداري اين صحنه با دو دوربين يكي روي تراولينگ و ديگري روي دست انجام مي شود و امكان برداشت مجدد آن نيز غيرممكن است. بنابر اين چندبار صحنه امتحان مي شود تا مشكلي پيش نيايد. وقتي توربين ها روشن مي شوند توفاني به وسعت و قدرت توفان واقعي ايجاد مي شود اما هدايت سياهي لشكرها مشكل است. لباسهاي آنها انواع مختلفي دارد وبه نظر مي آيد در برابروجودواقعي هواپيماهاي سي يكصدو سي هلي كوپترهاي دريايي كه به تعداد لازم در آنجا مستقرهستند به شدت مصنوعي و غيرواقعي مي آيد. اما عوامل توليد ما را مطمئن مي كنندهنگام پخش در سيما اين امر مشخص نمي شود. عظمت هواپيماي مستقر در ضلع جنوبي فرودگاه مهرآباد اين سوال را در ذهن ايجاد مي كردكه در واقعه اصلي چگونه اين هواپيماها وارد خاك ايران شدند بدون آنكه رادارهاي ايراني متوجه آنها بشود. ازفرصت استفاده كرده و سوال خود را از فرمانده نيروي هوايي تيمسار بقايي مي كنيم. وي توضيح داد كه: خلبانان و كساني كه تجربه كافي داشته باشند مي توانند طوري به خاك هر كشوري نفوذ كنند كه حتي قوي ترين رادارها هم نتوانند آنها را رديابي كنند. آنها آن قدر پايين و در سطح زمين پرواز مي كنند كه اصلادر صفحه رادار ديده نمي شوند وحتما امريكاييان در حمله طبس از چنين شيوه اي سودجسته اند. تيمسار بقايي احساس خود را بعد از شنيدن خبر نفوذ آمريكا به ايران چنين بيان كرد: خيلي ولي ناراحت شدم معجزه خدا هم دنبال قضيه بود كه آنها موفق نه نشدند تنها در اين مورد بلكه درتمام زمينه ها. گروه بازيگران با لباسهاي خلبانان و كمك خلبانان آماده سرصحنه آمدند تا دستيار كارگردان محل آنها را هنگام فيلمبرداري مشخص كند. از يكي از آنها در مورد صحنه اي كه قرار است فيلمبرداري شودسوال وي كرديم گفت: همانطور كه تا به حال متوجه شديد امشبما دچار توفان سختي مي شويم و يكي از هلي كوپترها كه قصد فروددارد سانحه ديده منفجر مي شود و تمام برنامه ها به هم مي ريزد. من هم مثلا در آن هلي كوپتر هستم و بعدا بدن سوخته و نيمه جان مرا يكي از دوستانم بيرون مي آورد اما به دستور فرمانده عمليات كه آقاي احمد نجفي نقش آنرا بازي مي كند مرا مي كشند. مهرداد خداداديان در لباس يكسره نظامي خود آماده مي شود كه بعد از اين صحنه زيردستان چهره پردازان فيلم طوري گريم شودكه به نظر سوخته آيد. در پشت بلندگوها گفته مي شود كه صحنه آماده است. همه جاي خود. و بعد از شنيدن صداي سوت طبق تمرين حركت كنند. نورپردازي شب براي كل صحنه انجام شده است. در پس زمينه دكور يك هلي كوپتر آتش زده مي شود. و با دستور كارگردان فيلمبرداري آغاز مي شود. سياهي لشگرها بعد از انفجار مهيب هلي كوپتر كه توسط طراحان جلوه هاي ويژه و بافوگاز انجام شده وارد صحنه شده و گويي سرگردان شده اند و هر يك به سمتي مي دوند. عده اي فرار مي كنند. تعدادي از زخميان را از آتش نجات مي دهند و چند نفر مبهوت شاهد ماجرا هستند. دستگاههاي با دمنده، فشار زياد گردوخاك و شن به هوا بلند در مي كنند كمتر زماني سه انفجار پرسروصدا انجام مي شود و فيلمبرداري مهمترين صحنه فيلم به اتمام مي رسد. گروه براي فيلمبرداري صحنه بعدآماده مي شوند و بازديد كنندگان محل را ترك مي كنند. در فرصت بدست آمده از حجت الاسلام سيدحسن سيداشرفي معاونت تبليغات و روابط نيروي هوايي درباره چگونگي همكاري نيروي هوايي در ساخت اين فيلم سوالاتي كرديم. وي گفت: اين پروژه در كنار فعاليتهاي سينمايي كه در آن همكاري داشته و خواهيم داشت بازگو كننده دفاع مقدس است كه آن را وظيفه خود مي دانيم. نيروي هوايي امكانات نظامي و غيرنظامي زيادي در اختيار گروه سازنده گذاشته است كه به اعتراف دوستان بدون آن امكان ساخت اين فيلم، مجموعه وجود نداشت. وي با اشاره به برنامه هاي تلويزيوني نيروي هوايي افزود: فيلم - مجموعه برادران خورشيد كه فيلم توفان شن چهار قسمت اول آن است و نيز مجموعه شهيد بابايي كه خود نيروي هوايي فيلمنامه اش را نوشته و تصويب شده قرار است در آينده نزديك از سيماي جمهوري اسلامي پخش شود. در مورد ارتباط موضوع واقعه طبس كه مربوط به نفوذ هوايي آمريكا به خاك ايران است از نيروي هوايي سوال كرديم و معاونت تبليغات نيروي هوايي گفت: آن قسمتي را كه آمريكائيان به طبس وارد شدند ابتدا خاك طبس را نمونه برداري كردند و بعد با تعداد بيشتري هواپيماي سي. صد. سي و هلي كوپتر دريايي به سمت طبس آمدند و هنگام فرود دچار توفان شن شدند به مسائل پرواز مربوط مي شد كه ما هم امكانات پرواز در اختيار گروه سازنده قرار داديم و هم كارشناسان نظامي كه واقعيت فيلم واصول فني آن دچار اشكال نشود. بالاخره وقت آن شد كه از جواد شمقدري كارگردان فيلم - مجموعه برادران خورشيد وتوفان شن توضيحات كاملتري را جوياشديم. شمقدري درباره چگونگي نگارش فيلمنامه وانتخابموضوع واقعه طبس براي ساخت فيلم سينمايي گفت: نزديك دو سال پيش سيماي شاهد قصد داشت مجموعه اي درباره حوادث انقلاب تهيه كند. در يك گروه سه نفره كه من و آقاي سعيد سهيلي عضو آن بوديم بعد از شش ماه تحقيق مجموعه تلويزيوني برادران خورشيد را در 27 قسمت نوشتيم كه در اواخر سال 73 آماده توليد بود. وقتي به ماجراي طبس كه در شروع اين مجموعه بود و در حد يك سكانس به آن توجه شده بود، دقت كرديم متوجه شديم به خاطر اهميت موضوع و استعداد نهفته در آن جا دارد يك فيلم سينمايي مستقل درباره موضوع طبس كه هم فراموش شده بود و هم بازگو كننده اصالت انقلاب اسلامي ما بود بسازيم. بعد از سه ماه تحقيق آرشيوي و ميداني از روزنامه هاي وقت، مجلات خارجي و كتاب خاطرات فرمانده آمريكايي عمليات و نيز پيدا كردن و ملاقات با راننده اتوبوس و چند مسافر آن و راننده تانكري كه از دست تفنگداران آمريكايي فرار كرده بود، فيلمنامه توفان شن درصد صفحه و با برآورد زماني 200 دقيقه آماده شد و از مهر همان سال توليد فيلم - مجموعه آغاز شد. از ابتدا مي دانستيم به خاطر وسعت و عظمت پروژه هزينه زيادي براي ساخت فيلم - بايد اختصاص بنابر داد نظر گروه شاهد تلويزيون ما بدنبال تهيه كننده ديگري بوديم. با معاونت سينمايي صحبت كرديم كه در نهايت و با توافق گروه شاهدو شبكه دوم و فرهنگسراي بهمن و خاوران، تهيه كننده بخش فيلم سينمايي توفان شن را كاملا پذيرفت. خلاصه داستان توفان شن از زبان كارگردان فيلم چنين است: ماجراي سريال برادران خورشيد مربوط به حوادث انقلاب و جنگ تا فتح خرمشهر است. بخش توفان شن مجموعه اتفاقات در صحراي طبس است كه ظرف 20 ساعت از شروع حمله تا بازگشت نيروهاي آمريكايي را شامل مي شود. فيلم قهرمان اصلي -سينماي كلاسيك به خاطر وفاداري به اصل ماجرا - ندارد. در واقع اشخاص فيلم در موقعيتي هستند كه شخصيت پنهان خود را بروز مي دهند هم ايرانيها و هم آمريكائيها. بااين حال شخصيت مهدي به عنوان معلم سرود سرنشين اتوبوس و منصور يكي از اعضاي سرود كه مي تواند فرار كند و به پاسگاه ژاندارمري برود و خبر حمله را بدهد جز قهرمانان اصلي فيلم هستند. همچنين فرمانده عمليات آمريكائيان چارلزبك فنيت كه احمدنجفي نقش آنرابازي مي كند مي تواند ضد قهرمان فيلم محسوب شود. از ديگر بازيگران فيلم مي توان به مهناز افضلي، مهشيد افشارزاده و فيروز بهجت محمدي نام برد. با اينحال قهرمان اصلي فيلم دانه هاي شن هستند كه به تعبير امام خميني ( ره ) از سربازان الهي هستند.