Hamshahri corpus document

DOC ID : H-750528-3700S1

Date of Document: 1996-08-18

فرسايش خاك; قهقراي تدريجي حيات... فرسايش خاك در بازفت چهارمحال و بختياري (واپسين بخش ) فراموش نكنيم كه خاك تنهاچيزي است كه نمي توان آن رااز خارج وارد كرد! اشاره: به راستي چگونه است كه زاگرس، اين ستيغ بلند مهربان، كه درپهنه وسيعي از كشور ما زمينه حيات و معيشت ميليون ها تن از هم ميهنان مان را فراهم كرده است، چنان در دام تخريب و ويراني قرارگرفته كه گفته مي شود، هر قطره باراني مي تواند تكه اي از خاك آن را به جلگه هاي دوردست؟ بكشاند در سال هاي نه چندان دور، زاگرس ما چه سيمايي خواهد داشت و زاگرس نشينان آواره كدام سرزمين ها خواهند ؟ بود در واپسين بخش اين گزارش، دوباره به بازفت مي رويم و سوگنوشت يكي از دلمشغولان طبيعت ميهن را پي مي گيريم. احداث جاده هاي دسترسي درمناطق بازفت مثل جاده چمن گلي به تركي به عرض متر 5متوسط و به طول متوسط 60 كيلومتر و در بعضي نقاط ارتفاع متر 10 براي حداكثر 5 يا 6 پارچه آبادي چه مي گويم در بعضي موارد براي جمعيتي شامل چند خانوار به عدد انگشتان يك دست و شايد كمتر، آنهم خوش نشين عشايري كه دائم در كوچ اند و نيز بلوطها و فندقهايي كه در همسايگان ما ثروتي مهم و ارزآور است. ولي در خاك زرخيز ميهن اسلامي ما به علت احداث غير فني جاده خاكي و برش بي محاباي تپه هاي سست كه اكثرا رسوبي و بر روي لايه اي از خاك لس كه خاكي است صابوني شكل استقراريافته و.. بايد ريشه كن شود و متاسفانه دير نيست كه چون سبزه پايمال گشته در زيردرخت سايه دار، سايه نيزمي رود تا از درخت رخت بربندد. بوته هاي روئيده بر سختون هاي كوه نيز از حمله بزهاي عشايردر امان نمانده و درختان گويي به پهناي دشتهاي خوزستان مي گريند و درختان بلوط شمعي گشته اند برمزار خود. يكي از عشاير مي گفت كه احشامش (بايد توجه كرد كه اكثر بز نگهداري مي كنند! ) به علت نبود علوفه فروخته است و ديگري مترصد اين بودكه گوسفندانش را به شهر در ببرد اوايل تير كه چنين باشد مرداد و شهريور چگونه خواهد؟ گذشت در پي سيل سال گذشته به دلايل پيش گفته ميليونها تن خاك مرغوب شسته شد و چون شرنگ تلخي به كام سدهاي تازه احداث شده و نيز سدهاي قديمي ريخت كه قطعا همچون طاعوني بر پيكر پربهاي آنها وارد آمده است. سدهاي بزرگي كه در خوزستان واقع است، داراي حوزه آبخيزچند صد هكتاري در منطقه چهارمحال و بختياري و لرستان مي باشد و بخش موثر اين حوزه در منطقه بازفت قرار دارد. اگر سرچشمه هاي حيرت انگيز در دره هاي عميق رشته كوههاي زاگرس را از دست بدهيم و بگذاريم بازفت ويران شود اين ثروت مهم طبيعي را هرگز دوباره به دست نخواهيم آورد. ساليان درازي است كه ايل راههاي كوهستاني عشاير كوچ رورا از قشلاق به ييلاق و برعكس هدايت مي كنند. هزاران سال است كه جنگل هاي بلوط حوزه آبخيز رودخانه هاي كارون وكرخه پذيراي حيات وحش است و به گواهي عشاير غيوري كه درجاي جاي كوهستانهاي چهارمحال وبختياري ماوا دارند، درگذشته هاي دورتر كمتر شاهد خشم رودخانه ها سيل هاي ويرانگر و پيامدهاي نابودكننده آن بوده اند. سيل 29 مرداد سال 74 و تكرار اين حادثه تلخ در اواخر شهريورماه همان سال در سرچشمه هاي رودخانه ها در بازفت، چنان خسارات سنگين و غيرقابل جبراني بر پيكر ايل و ايليات و زيست بوم اين منطقه وارد كرد كه به گواهي عشاير، پيكر بي جان شماري از قربانيان و دام ها را از فراز درختان و لابه لاي شاخه ها بدست اين آورده اند سيل تنها محصول تلخ يك ساعت بارندگي بوده است. باران كه در لطافت طبعش خلاف نيست، پس ما پوشش گياهي را از بين برده ايم و زمين را بي دفاع كرده ايم. با اين شرايط وهم انگيز، جاي بسي تعجب است كه هنوز شماري از درختان برپا ايستاده اند وهنوز گروههايي از عشاير درمنطقه بازفت ماندگار شده اند بي شك عشق ريشه دار آنها به زيست بوم اين منطقه ماندگارشان كرده است. اما مصيبت از سوي ديگر رخ نموده است. راهسازي هاي بي رويه، باعث فرسايش سريع خاك، از ميان رفتن گونه هاي گياهي به ويژه درختان بلوط شده است. احداث جاده هاي دسترس در منطقه بازفت همچون جاده چمن گلي به تركي به عرض متوسط 5 متر و به طول متوسط 60 كيلومتر و در بعضي نقاط تا ارتفاع 10 متر براي حداكثر 5 يا 6 پارچه آبادي حتي در بعضي نقاط براي جمعيتي شامل چند خانوار كه خوش نشين بوده و دائم در كوچ مي باشند. پيش از آن كه به عنوان يك ضرورت مطرح شود. بز در منطقه بازفت يكي از مهمترين آفت هاست. حتي درصخره هاي مرتفع هيچ گياهي ازيورش بزها در امان نمانده است. بزها، شاخه هاي نورس و برگ ها و جوانه هاي بلوط را مي خورند و زندگي اين گونه پرارزش را به خطر مي اندازند. اين هجوم ويرانگر بزها، چنان كوه و دشت را خالي از گياه و بوته كرده است كه تني چند از عشاير، دام هاي خود را فروخته و ناچار به مهاجرت شده اند. فرسايش خاك مرثيه اين غم انگيزي است تخريب دامنه دار كه براثر چراي بي رويه، بوته كني براي تامين هيزم توسط عشايربا جاده سازي هاي غيراصولي وغيرضروري و تبديل مراتع ودامنه ها به زمين هاي كشاورزي كم بازده واقع مي شود، تنها در سال گذشته باعث سرازير شدن ميليون ها تن خاك مرغوب به رود كارون شد. فرسايش خاك حاصلخيز ثروت بي جانشيني است كه از يك سو باعث نابودي كشاورزي، كشت و كار و دامداري و سرانجام بروز فقر و مهاجرت هاي دستجمعي مي شود و از سوي ديگر، درياچه سدها را پر از گل و لاي مي كند و از عمر مفيد آنها مي كاهد و در نتيجه اين سرمايه هاي ملي براثر غفلت و كم توجهي به ورطه نابودي مي افتند. نگاهي به رود كارون اين واقعيت تلخ را بر ملا مي كند كه اينك كف رود كارون انباشته از گل و لاي و خاك حاصلخيزي مي باشد كه بر اثر سيل از دامنه ها شسته شده و به رودخانه سرازير شده است. انباشت گل و لاي در رود كارون باعث شده كه هر ساله در فصل بهار، سيلاب فراتر از نوار ساحلي كارون، خيابان ها و معابر اهواز و ديگر شهرهاي واقع در مسير را با خطر جدي روبه رو كند. انباشت گل و لاي ناشي از فرسايش خاك در عمل كشتيراني را در كارون غيرممكن كرده است. و چرا با اندكي طغيان كارون، آب آنقدر بالا مي آيد كه مناطق وسيعي از اهواز را فرا مي گيرد. بديهي است كه به خاطر افزايش رسوبات از عمق كارون كاسته شده است و از اين رو آبهاي آن در فصل بارندگي در پي بستري سبز، به كرانه ها رومي آورند. از مسئولين عاجزانه مي خواهيم براي آبخيزداري اين كشور گهربار تمهيدي بينديشند و از شعارگويي پرهيز كرده و به عمل روي بياورند. وقت بسيار تنگ است و كار بسيار سترگ. ديگر موعد حرف و مصاحبه و گردهمايي و.. گذشته فراموش است نكنيم، ما همه چيز مي توانيم از خارج وارد كنيم، گوشت، نان، دارو و حتي آب، اما، خاك نه ديري نخواهد پاييد كه قصه دردناك جنوب در دامنه هاي زاگرس هم رخ دهد. ناصرخسرو در سفرنامه اي مي نويسد از شوشتر تا اهواز را از ميان جنگلي از درختان سايه دار طي كرده است... واكنون اين راه بياباني است تفتيده. بايد براي منابع طبيعي كشور فكري اساسي كرد. بايد از بمباران قطرات باران و انهدام خاكدانه ها پيشگيري كرد. بايد براي مهاجرت بلوطها از دامنه به ارتفاع باهمه توان كوشيد. در بازفت هيچ نشاني از آبخيزداري و احياء نيست واگر حتي لحظه اي به بازفت بيايي، بسيار خواهي گريست براي زمين سوزان و بلوطهاي عريان و خواهي پرسيد اين جاده به چه بهايي احداث شده؟ است جاده اي كه موجب مهاجرت عشاير بشود، جاده اي كه زمينه ساز تخريب مراتع و جنگل ها بشود، احداث آن چه ضرورتي؟ دارد به راستي انديشيه ايم كه قبل از احداث هر سه مي بايست در پي احياء پوشش گياهي حوزه هاي آبخيز آن؟ بود پيش از اينكه بازفت، ازنفس فرو افتد و همچون دامنه هاي پايين دست آن به دام بياباني شدن بيفتد، به ياري اش بشتابيم. باور كنيم كه همين حالا هم قدري دير است. اسماعيل مددي بازفت منطقه اي است واقع دررشته كوههاي زاگرس در استان چهارمحال و بختياري از سرچشمه هاي رودخانه هاي مهمي همچون كارون - دز - سيمره