Hamshahri corpus document

DOC ID : H-750524-3408S1

Date of Document: 1996-08-14

بله قربان، كاملا درست مي فرمائيد! نگاه كوتاه به مسئله چاپلوسي هر جا كه باشيد فرقي نمي كند، در اداره هاي دولتي، خصوصي و... چاپلوسان را مي توانيد از رفتارشان به آساني شناسايي كنيد. دراتاق جاي سوزن انداختن نبود. عده اي داخل اتاق آهسته صحبت مرد مي كردند ميانسال از ميان بيماران حاضر دراتاق دكتر، راهي به سوي ميزمنشي باز كرد. منشي دكتر همانطور كه سرگرم بررسي مدارك بيماران بدون بود، آنكه نگاهي به مرد ميانسال بيندازد، گفت: مريض چند سال؟ دارد مرد ميانسال، آب دهانش راقورت داد و گفت: نمي دانم! منشي دوباره پرسيد: خوب، چه نوع بيماري؟ دارند مرد نگاهي به افراد داخل اتاق انداخت و با خونسردي گفت: نمي دانم! منشي دكتر كه از جوابهاي او عصباني شده بود پرسيد: مريض، چه نسبتي با شما؟ دارد مرد ميانسال كه با هجوم واژه ها مواجه شده بود، چند قدم پس رفت و با صداي گرفته اي گفت: مريض، مادر رئيسمه! با گفتن اين جمله، شليك خنده فضاي اتاق انتظار را پر كرد. منشي كه تازه كيف كش رئيس را شناخته بود گفت: به رئيس تان بگوييد با بنده تماس تا بگيرد اطلاعاتي در مورد بيماري مادرش كسب كنم. مرد سري تكان داد و باچهره اي شرمگين راهي از ميان نگاههاي تعجبآميز مردم براي خود باز كرد. درصدد سرزنش اينگونه افرادنيستيم، چرا كه همين آدم هابا رفتار خود فرهنگ خاصي رادر جامعه ايجاد كرده اند. فرهنگ كيف كشي، دورقابچيني، تملق و بالاخره سبزي پاك كني اصطلاحاتي است كه مردم به اين افراد مي دهند. در سالهاي نه چندان دور بعضي از افراد در راهروهاي اداره ها پرسه مي زدند تا بلكه پس از پايان كار رئيس كيف او را تا دم در يا اتومبيل حمل كنند. و اين رسم ناپسندادامه دارد و هنوز هم هستند كساني كه كيف كشي! مي كنند به نظر مي رسد اين شغل براي آنان هم نان دارد و هم آب! هرجا كه باشيدفرقي نمي كند، در اداره هاي دولتي، خصوصي و... اين آدم هارا مي توانيد از رفتارشان به راحتي شناسايي كنيد. اين آدم ها ويژگي خاصي دارند و در ميان افراد هم صنف و همكار خود به راحتي شناخته مي شوند. فرهنگ امثال و حكم علي اكبردهخدا، اينگونه رفتارها رامصداق چاپلوسي و تملق به شمار مي آورد، البته در كنارآن به واژه هاي بادنجان دورقاب چين، سبزي پاك كن و تملق و پستي كردن اشاره كرده است. اين گزارش در پي آن است، كه با ارزيابي گفته هاي كارشناسان و مردم، دلايل منطقي دست يازي به اين نوع رفتارها را مورد بررسي قراردهد. پيشاپيش اعلام مي كنيم هر يك از گفته ها صرفابازتاب نگاههاي كارشناسي و مردمي است و درستي و نادرستي آن نياز به يك بررسي همه جانبه دارد. اما منكر اين قضيه نيستيم كه براي چاپ اين گزارش نيز ما آلوده تملق و چاپلوسي شديم و گرنه گزارش حاضر فاقد نظرات كارشناسي بود! در روز چند بار اين واژه هاي چاپلوسانه را از اطرافيان و همكاران خود مي شنويد: - چشم قربان. همانطور كه فرموديد. صحيح است! - احسنت، به اين هوش سرشار، بنده زير سايه شما هستم، هرچه بفرماييد درست است! - بله، جنابعالي تصميم درستي گرفته ايد، بنده مطيع اوامر شما هستم. - حضرت عالي، چطور انتظارداريد بدون تصميم شما حتي يك جرعه آب بخورم! - بله قربان، حق با حضرت عالي است! به نظر شما اين واژه ها چقدردر ايجاد ارتباط دوسويه سرپرستان و زيردستان موثر؟ است حسن گلشن كارشناس علوم اجتماعي بر اين باور است: افراد چاپلوس از يك مسئله اساسي رنج مي برند. آنان دچارعقده خود كم بيني هستند و نبود اعتماد به نفس دراينگونه افراد موجب مي شودكه بيشتر اوقات در پي ارتباط با افراد سلطه گر باشند. اگر به جامعه نگاهي بيفكنيدمتوجه خواهيد شد كه بيشترافراد ناگزير در رفتارهاي اجتماعي خود از زندگي زناشويي تا روابط اداري واجتماعي به نوعي در موضع سلطه گري و سلطه پذيري قراردارند. با اين حال بايد پذيرفت تنها كساني به پديده كيف كشي مي پردازند كه از وجهه اجتماعي و تخصصي ويژه اي در ميان همكاران خود برخوردار نيستند، اين گونه افراد تلاش دارند با نزديك شدن به مراكز قدرت، در عين دستيابي به آنچه كه خود در پي آنند به نوعي اميال فرو خفته خود را ارضاء كنند و از طرفي ضعف هاي گوناگون خود را بپوشانند. وي مي افزايد: در يك موسسه فرهنگي عظيم يكي از مديران مياني، تنها به اين دليل به حيات اداري خود ادامه مي دهدكه با زبان پرچرب و نرم خود مديران رده بالا را مورد ستايش قرار مي دهد. بي شك اينگونه پديده هاي رفتاري در جامعه ما اندك نيستند، اما به راستي چرااينگونه عمل مي شود، به يقين تنها افراد متملق و چاپلوس در اين زمينه مقصر نيستند. براي اينكه بايد طرف دوم نيز پذيراي اين رفتارهاي نابهنجار باشد، مديري كه به راحتي چاپلوسان را از خود مي راند هيچ گاه افراد ضعيف را بر مسند قدرت نمي نشاند. حضرت علي (ع ) در زمان حكومت خود به درستي به اين پديده مذموم پي برد به طوري كه دركتاب گرانقدر نهج البلاغه آفات اخلاقي يك سياستمدار را در بروز پديده خودستايي حاكم مي داند و مي گويد: از خودپسندي و تكيه بر آنچه ترا به خودستايي وا مي دارد ودوست داشتن چاپلوسي وستايشگري بر حذر باش چه اين، از حساس ترين لحظات براي نفوذ شيطان است، تا بدان وسيله كار نيك نيكوكاران راضايع گرداند. فرد خودپسند نياز به چاپلوس دارد، اين آتش وقتي فروزانتر مي شود كه انسانهايي با خوي بردگي، به مديحه سرايي و چاپلوسي، بر نخوت و غرور حكام مي افزايند. پيامبر اكرم ( ص ) مي فرمود: برچهره تملق گويان خاك بپاشيد. پرسش ما از شما اين است: درمقابل خودستايي ديگران چه واكنشي نشان ؟ داده ايد البته افراد كمتر در اين مواردبرخورد پرخاشگرانه از خود نشان مي دهند. ولي هرگاه اين عكس العمل به وجود آمده بي ترديد نادر بوده است. اين گزارش نمي خواهد به نكوهش اين پديده اجتماعي بپردازد و يا با ارائه پند و اندرزهاي اخلاقي و ديني به نصيحت افراد چاپلوس بپردازد. قصد ما اين است كه خود و شما نيز در دام پديده چاپلوسي نيفتيم وگرنه از ديرباز اين رفتار ضد انساني مورد نكوهش بوده است. بهزاد ايزدي كارمندبازنشسته بخش خصوصي، بااشاره به پديده چاپلوسي درجامعه مي گويد: اغلب مردم از چاپلوسان بيزارند و آن دسته از افراد كه از چاپلوسان خوششان مي آيد خود نيز به گونه اي داراي اين مميزه رفتاري هستند. شايد برخي از اين افراد براي دستيابي به وجهه اجتماعي وامكانات مادي چاپلوسي مي كنند. تجربه نشان داده كه چاپلوسي در كوتاه مدت مي تواند تاثيراتي به نفع چاپلوسان داشته باشد. وگرنه چطور پس از بازنشستگي عده اي دوباره صاحب پست و منصب مي شوند و عده اي ديگر با مشكلات زندگي دست و پنجه نرم ؟ مي كنند وي مي افزايد: ضعف اخلاقي ورفتاري، علت اين پديده غير انساني است. متاسفانه برخي به ناروا چاپلوسي را نوعي رندي به حساب مي آورند. در حالي كه آگاه نيستند معمولا دست اين افراد زودتر از ديگران رو مي شود و مانند گاو پيشاني سفيد انگشت نما مي شوند. آيا تاكنون براي رئيس خود چاي آورده ايد يا براي او سيگار روشن ؟ كرده ايد اصلا وظيفه شما در نظام اداري؟ چيست چون به هر حال افرادي هستند كه آوردن چاي وظيفه آنهاست. اما شما؟ چرا ظريفي مي گفت: هر بار براي پيگيري كار اداري و مشكلات خود به دفتر مدير يك موسسه مراجعه كرده ام. با تعدادي از افراد متملق و چاپلوس مواجه اين شده ام افراد عموما به همه چيز سوءظن دارند و به همين دليل براي رسيدن آرامش دروني تلاش مي كنند. اگر شده حتي يك كلمه با مدير خود صحبت كنند! كريم ساجدي دانشجوي رشته مديريت، با اشاره به كاهش بهره وري كار در نظام اداري مي گويد: بعضي پذيرفته اند كه تا پايان ماه بايد چاپلوسي مدير اداري يا مدير عامل موسسه را فرقي كرد نمي كندكه چگونه باشد، تحويل دادن واژه هاي چاپلوسانه نيز مي تواند موثر باشد! چندي پيش يكي از كاركنان يك موسسه درجمع همكاران ضمن تعريف از مدير، عملكرد نارساي كاراو درموسسه را به ناحق تاييد كرد. داستان به گوش مدير عامل رسيد، البته نتيجه اين عمل روشن بود، يكي از پست هاي نان و آبدار نصيب او شد، اما براي بقيه كاركنان نيز روشن شد كه يك نفر به بادنجان دورقاب چين هاي موسسه اضافه شده است. اين رفتار يك ارتباط دوسويه بين چاپلوس و كسي است كه تملق او را مي گويند، وقتي كه ارزشيابي كارمند به مديرسپرده شود و نه به يك قانون مدون، اين اتفاق مي افتد. امروزه بيشتر سازمانهاي اداري فاقد نگاههاي كارشناسانه هستند، چرا كه نگاه كارشناسانه و تخصصي جدا از رفتارهاي چاپلوسانه است و با منافع مديران منافات دارد. حضرت علي ( ع ) در بخشي از عهدنامه مالك اشتر به كبر ونخوت حاكم اشاره مي كند: هرگاه در سايه حكومت، توراكبر و عجب دست دهد، به عظمت ملك خدا كه بر توتفوق دارد بنگر و از سيطره او برتو، در آنچه عاجز از آني، ياد كن كه اين، از خودبيني و غرورت مي كاهد و از تندروي ات باز مي دارد و عقل از دست رفته را به تو باز مي گرداند. تملق نه تنها از وجهه اجتماعي فرد چاپلوس مي كاهدو او را به ورطه زبوني و پستي مي كشاند بلكه منجربه زايل شدن عقلانيت فردي مي شود كه از او تملق مي شود، چرا كه نهاد نفساني انسان، دوست دارد از نكات مثبت و نه از كاستي هاي رفتاريش ياد شود. بنابراين در واكنش به رفتارهاي انتقادآميز روش خصمانه پيش مي گيرد. يكي از آثار منفي پديده دورقاب چيني، نمود رفتارهاي نوكرصفتانه و رواج بي رويه آن در جامعه است. كافي است در مراسم ترحيم يا اعياد و مناسبت ها نگاهي به آگهي هاي روزنامه ها بيندازيم، همه با القاب و صفات دوره عهد قجر مورد ستايش قرار گرفته اند. بي ترديد فرد ستايش زماني شده، به اين مسئله واقف مي شود كه از منصب وقدرت دور شود، اينجاست كه دوستان واقعي آشكار مي شوند. مديران كارامد و شايسته سالاراجازه نمي دهند كه كيف كش هاي حرفه اي، از نام آنان براي خود پله پيشرفت و ترقي درست كنند. بنابراين هيچ گاه نمي توانيد در نظام هاي شايسته سالار افراد چاپلوس پيدا زيرا كنيد، تا شرايط مهيا نشود چاپلوسي رشد نمي كند. هيچ قانوني افرادي را كه مجيزگويي مي كنند از اين كار نهي نمي كند و هيچ قاعده اي نيز چاپلوسان را از رشد و پيشرفت باز نمي دارد، اما اخلاق حكم مي كند كه افراد براي شرافت و حيثيت كاري به اين شيوه دست نزنند. خانم س - يعقوبي كارمنددولتي با تاكيد بر نبودحاكميت ضوابط در جامعه و نظام هاي اداري مي گويد: وجود روابط به جاي ضابطه منجر به اين شده كه اگر كسي مي خواهد رشد كند لازم نيست خوب كار كند، فقط كافي است هرچه بيشتر خود را به مديران نزديك كرده و تملق آنها را بگويد. ادامه دارد