Hamshahri corpus document

DOC ID : H-750516-2875S1

Date of Document: 1996-08-06

به ياري لطافت درون گزارشي از برپايي نمايشگاه گروهي گل و مرغ در نگارخانه ارسباران آنچه در تاريخ نقاشي در ايران جستجو مي كنيم كمتر نشاني ازپيدايش نقاشي به شيوه گل و مرغ مي يابيم. نمونه هايي كه در تاريخ نقاشي ذكر شده اغلب مربوط به تحقيقاتي است كه هنر دوستان و علاقه مندان گردآوري نموده اند ولي، مي توان با كمي دقت ردپاي گل و استفاده از آن را در تزئينات و ادبيات دوره هاي مختلف مانند تذكره ها، سفرنامه ها و برخي مطالب تاريخي يافت. نشانه هاي تزئين به وسيله گل را در نقش برجسته هاي هخامنشي در تخت جمشيد مي يابيم. در دوران ساساني اين تزئينات به اوج خود مي رسد و گل و گياه غير از جنبه تزئيني به صورت نمادهاي مذهبي خودنمايي مي كند. زيبايي و نفيس بودن اين تزئينات را مي توان در بناها و ظروف و پارچه هاي آن دوره بررسي كرد. از قرن سوم تا هفتم (هـ. ق )هنرمندان ايراني براي تزئين آثار بوجود آمده از گل و گياه بهره گرفتند و اين اسناد مهم ازنظر تاريخ هنر را بر روي ظروف و كتابهاي دارويي و تزئين لباسها و كتابهاي خطي نفيس مشاهده مي كنيم. تزئينات گل و بوته و پرنده را در ظروف سراميكي قرن پنجم مي توانيم ببينيم. اين تزئينات به مرور از كتابهاي خطي وكاشيكاريهاي مساجد، بناها و ظروف آغاز مي شود و به صورت طرحي مستقل در مي آيد. طراحي گل و گياه و درخت در دو اثر كليله و دمنه ديده مي شود كه در سمت راست ساختمان نقاشي شده است. آثار تزييني مربوط به دوره ساساني، در دوره هاي اسلامي كامل و كاملتر شد. در قرن هفتم و هشتم ( هـ. ق ) انگيزه بوجود آوردن آثار هنري به شيوه گل و گل و مرغ و تزئينات شدت گرفت. در دوره تيموري نقاشي به شيوه تزئيني گل و گاهي پرنده رونق مي گيرد و عنصر گل به تنهايي در نقاشي هاي آن دوره خودنمايي مي كند. در اين دوره تزئينات كتابهاي نفيس خطي و صفحات، مرقعات، خط و نقاشي بوسيله گلهاي مختلف صورت مي گرفته است. در دوره تيموري صفحات خطي بوسيله تذهيب به شيوه اي انجام مي شده كه نقش گل در آنها از اهميت ويژه اي برخوردار است و نمونه هاي پراهميت آن را در شاهنامه بايسنقري مي توان ديد. ريشه رشد اين هنر را مي توان در هندوستان نزد هنرپروران مغولي هند پيدا كرد. در دوران صفوي اين هنر (گل وبوته و گل و مرغ سازي ) به اوج خود مي رسد و براي تزئين قابآئينه ها و قلمدان ها و جلدهاي روغني كتابهاي نفيس خطي و حفظآنها از روغن زدن استفاده مي كردند و نقاشان روغن راخود مي ساختند. اين روغن به روغن كمان معروف بود زيرا آن را درقديم به كمانهاي ساخته شده مي زدند تا رطوبت به آنها زيان نرساند. روغن كمان را با سندوس كه صمغي است درختي و در رنگهاي مختلف و روغن بزرك مي ساختند و گاهي گفته شده لاك را هم به آن اضافه مي كردند و به همين جهت به جلدهاي لاكي هم معروف است. غير از نقاشي بر روي قلمدان وجلدهاي روغني در دوران صفوي وافشاريه، زنديه و نقاشي قاجاريه، مستقل هم وارد بازار هنرشد. نمونه اي از اين نوع دركتاب گنجينه هايي از اسلام ديده مي شود كه از نظر زيبايي و لطافت، ساخت وساز و رنگ آميزي بي نظير از است جمله آثار محمدباقر كه در موزه لنينگراد ديده شده آثار ميرزا بابا شيرازي قرن 13 ( هـ. ق ) در موزه هنرهاي تزئيني تهران، جعبه گل و مرغ با رقم ابوالقاسم اصفهاني ( هـ. ق ) 1310 موزه رضا عباسي و قاب آئينه بر روي بوم مرقعش با رقم ميرزا بابا شيرازي در موزه هنرهاي تزئيني. در نمايشگاهي كه از آثار گل ومرغ 20 تن از هنرمندان از 6 تا18 مرداد در نگارخانه آفرينش ارسباران برپا شد تابلو 61تعداد در معرض ديد عموم قرار گرفت. اين نمايشگاه در برگيرنده آثارجمعي از هنرمندان جواني است كه تجربيات خود را به نمايش گذاشته اند. آنچه بيش از هر چيزدر اين آثار ديده مي شود، لطافت دروني است كه هنرمندان با مدداز آن سعي داشته اند، آثاري بديع ارائه دهند. رنگها و نقش مايه هاي زيبا و ساخت و سازهاي لطيف نشان از ذوقي سرشار دارند و داراي شور معنوي زندگي هستند. اردشير مجرد تاكستاني هنرمندنقاش درباره اين نمايشگاه مي گويد: مجموعه اين آثار علاوه بر آنكه به عنوان يك كار تزئيني زيباست، از نظر تكنيكي نيز در سطح بالايي قرار دارد و با توجه به اينكه اين هنرمندان بسيار جوان هستند، اجراي قوي در آثارشان ديده مي شود. من فكر مي كنم اين عده چنانچه به همين ترتيب به كار ادامه دهند، در آينده اساتيد برجسته اي خواهند شد. وي در مورد وضعيت كلاسهاي آموزش هنرهاي سنتي كه درمراكز مختلف از جمله فرهنگسراها تشكيل مي گويد مي شود:اگر، از اساتيد باتجربه و افرادي كه توان كاري شان كمتر از توان كاري هنرمندان جوان نباشد، دعوت به عمل آيد، به طوريكه بتوانند از استاد براي تعليم به هنرجويان بيشتري كمك بگيرند، باعث ارتقاء سطح چنين كلاسهايي خواهد شد چرا كه كار نقاشي در ايران به صورت عملي انجام مي گيرد و يادگيري آن مانند هنر موسيقي به شكل سينه به سينه است. اين هنرمند همچنين مي گويد: براي كساني كه علاقه دارند درزمينه نقاشي گل و مرغ به طورتخصصي كار كنند، بازديد از چنين نمايشگاههايي بسيار مفيد است. سيد محمودي مدير نگارخانه نيز در اين باره مي گويد: نگارخانه ارسباران از ابتداي امسال اساس كار خود را بر برپايي نمايشگاههاي آثار سنتي قرار داده است. البته گرايش به سمت هنر سنتي در بعد موسيقي و كلاسهاي آموزشي كه در اين فرهنگسرا برگزار مي شود نيز به لحاظ تخصصي شدن كار، ايجاد شده است. اين نمايشگاه گروهي، سومين نمايشگاه تخصصي سنتي در اين نگارخانه است و برگزاري نمايشگاههاي طراحي فرش، تذهيب و نقاشي ايراني مربوط به جوانان و اساتيد جزو برنامه هاي آينده نگارخانه خواهد بود. ايجاد فضاي جديد در گل و مرغ. امير طهماسبي يكي از جوانان هنرمند شركت كننده در اين نمايشگاه، دانشجوي رشته نقاشي ودر حدود هشت سال است كه درزمينه نقاشي ايراني كار مي كند. وي 9 اثر خود را در اين نمايشگاه ارائه داده و فضاي جديد ايجاد شده در گل و مرغ را مهمترين انگيزه خود براي شركت در نمايشگاه مي داند. وي معتقد است: متاسفانه درزمينه اين هنر، تعداد محدودي استاد وجود نظام دارد آموزش هنري نيز توجه كمي به هنرهاي سنتي نشان مي دهد. در حالي كه گرايش از جانب هنرجويان به سمت اين شيوه هنري ديده مي شود. مهري حيدري نيك هنرمند ديگري است كه با هشت اثر درنمايشگاه شركت كرده است. وي در حدود هفت سال است كه در زمينه تذهيب، تشعير، مينياتور و گل ومرغ فعاليت دارد و در كار خود از آثار قديمي بخصوص دوره قاجار اتودبرداري مي كند و بيشتر آثارش الهام گرفته از گل و مرغ اين دوره است. وي درباره اين شيوه هنري مي گويد: به نظر من شيوه گل و مرغ طي اين سالها در ميان مردم بيشتر شناخته شده است. چرا كه برخي فرهنگسراها كلاسهايي در اين زمينه تشكيل داده اند و برگزاري نمايشگاههايي مثل دو سالانه نگارگري تاثيرات خود را داشته اند. اين هنرمند جوان به كمبود وسايل كار هنري و افزايش قيمت آنها اشاره مي كند و مي گويد: اين معضل مي تواند در كار كساني كه تازه وارد اين عرصه مي شوند، تاثير منفي بگذارد. از جمله اينكه آنها را از ادامه كار باز دارد. سعيد معيري يكي ديگر ازهنرمندان شركت كننده در اين نمايشگاه مدت سال 12 است كه در زمينه نگارگري فعاليت مي كند و از شاگردان محمد باقر آقا ميري است. وي به صورت مفهومي كار مي كند و يك اثر به نمايش درآمده در نمايشگاه از اين نقاش كار بر روي جلد كتابمنطق الطير وي است مي گويد: در بيشتر كارهاي قديمي به دليل اينكه مي خواستند چهره سازي انجام نشود، به سمت تذهيب و گل و مرغ گرايش داشتند و اين موضوع شايد بهانه اي براي رشد اين هنر بوده است. معيري درباره وضعيت شيوه گل ومرغ مي گويد: گل و مرغ بعد از دوره قاجار رو به افول گذاشت و هنرهاي مدرن غربي جاي آن را گرفت و به غير از تعداد آثاري نادر، چنانچه كاري در اين زمينه صورت مي گرفت در حد بازاري آن انجام مي شد. هم اكنون با حركاتي كه توسط اساتيدي چون فرشچيان و محمدباقر آقا ميري شروع شده است و هم با استفاده از منابع ديگر ملتها و نيز برخورد بهتر با طبيعت، بر روي كار هنرجويان اثر گذاشته ولي هنوز جايگاه خود را نيافته است. وي مي افزايد: اگر چه برگزاري چنين نمايشگاههايي نويدي مي دهد كه آينده اي براي گل و مرغ و در مجموع، هنر نگارگري داشته باشيم ولي اگر آموزش اين شيوه در جامعه تعميم يابد و با يك حمايت رسمي روبرو شود، خواهد توانست هويت مجدد خود را پيداكند. همگام با شيوه هاي جديد هنر. حميد نظري دانشجوي رشته هنر مي گويد: وجود هنرهاي سنتي دركشور ما نشانگر هويت ملي ماست ولي بايد توجه داشت كه دنياي امروز، دنياي رنگها وفرمهاست. بنابراين شايد يكي از دلايل عدم تمايل جامعه به سوي اين شيوه و خريداري از اين نوع آثار، همگام بودن با شيوه هاي جديد در هنر امروز جهان باشد. پروين حسيني، دانشجوي رشته نقاشي نيز معتقد است: روي آوردن مردم و هنرمندان به هنرمدرن موجب شده به هنر سنتي و بخصوص شيوه گل و مرغ توجه كمتري شود. و بوجود آمدن چنين وضعيتي، هنردوستان را به اين فكر وادار مي كند كه آيا جاي چنين آثاري تنها در؟ موزه هاست نسيم جعفري هنرجويي است كه مي گويد: به نظر من براي حفظ و گسترش شيوه هاي هنر سنتي لازم است بطور جدي از جانب سازمان ميراث فرهنگي كشور، حمايتهاي لازم انجام گيرد تا هنرمندان در اين رشته بتوانند مشكلات خود را رفع كنند و به كار ادامه دهند. عباس نوروزي دانشجوي ديگر رشته هنر چنين مي گويد: به اعتقاد من، مردم و هنرمندان ما بايد ضمن حفظ هنر سنتي و پاسداري از آن، تجربياتي را نيز در ديگر زمينه هاي هنري ببينند و از پيشرفتهاي هنر كنوني آگاه باشند و به آنها توجه كنند. بهرحال من فكر مي كنم در اين باره، وجود سليقه هاي مختلف در ميان مردم را نيز نبايد ناديده گرفت.