Hamshahri corpus document

DOC ID : H-750514-2744S1

Date of Document: 1996-08-04

نطنز موزه فراموش شده تحفه هاي باستان درنطنز براي ايرانگردان و جهانگردان ديدني هاي فراوان، آن هم براي هر نوع ذوق و سليقه اي وجود دارد اشاره: كساني كه از شهر كاشان راهي جنوب كشور يا شهر اصفهان مي شوند پس از پيمودن حدود 77 كيلومتر و گذر از گردنه عباس آباد شهر كهنسال و زيباي نطنز را كه در دره اي از غرب به شرق گسترده است در برابر ديدگان خود مي بينند و همچنين افرادي كه از مورچه خورك اصفهان به جاده آسفالته نطنز و اردستان وارد مي شوند پس از طي 79 كيلومتر و عبور از گردنه ابيازن به اين شهر كه داراي زيبايي هاي فراوان از مناظر طبيعي و شگفت انگيز و آثار تاريخي بي مانند از دوران باستان تا قرن اخير است، وارد مي شوند. به ديگر سخن به شهري واردمي شوند كه گرچه در مجاورت كوير قرار گرفته ولي از آب و هواي لطيفي برخوردار است. در بخشهاي غربي و جنوبي نطنز كه در دره هاي كوه كركس قرارگرفته و از سرسبزي ويژه اي كه دراثر وجود سبزه زاران و چشمه سارها و درختان تنومند قد برافراشته، به وجود آمده، اين لطافت بسي چشمگيرتر است. در نطنز انواع ميوه هاي درختي وزميني و غلات و حبوبات به دست مي آيد كه سرامد آنهاگلابي معروف نطنز است كه خوبي آن به صورت ضربالمثل درآمده است. انار نطنز نيز در سالهاي اخير شهرتي به دست آورده و درنتيجه بازار فروش نسبتا خوبي پيدا كرده است. مطلب حاضر بخشي از آثار فرهنگي و زيباييهاي طبيعي نطنز را بازمي نمايد. گرچه در سالهاي گذشته نه چندان دور چند كارخانه ريسندگي و بافندگي و فرش ماشيني در نطنز ايجاد شده ولي ايفاي نقش حياتي در اقتصاد نطنز براي آنها ميسر نگرديده است. شعبه دانشگاه پيام نور چندسالي است كه در نطنز گشايش يافته و شعبه دانشگاه كار نيز درشرف تاسيس است ولي نطنز هنوز به جايگاه شايسته خود ازنظر اقتصادي و جهانگردي نرسيده است. گرچه راه كارواني و سوق الجيشي ايالتهاي شمالي ايران و اصفهان به ايران مركزي و جنوب و شرق از دوران باستان تا پايان دوره قاجاريه از نطنز عبور مي كرده و در شكوفايي اقتصاد اين شهرستان نقش بسزايي ايفا مي كرد. ولي پس از تغيير مسير جاده قم به اصفهان ازطريق نيزار و دليجان در اواخر دوره قاجار، اين شكوفايي سير نزولي خود را آغاز كرد و با تغيير مسير راه كاشان، اردستان، نائين در سالهاي اخير كه قبلا از نطنز مي گذشت اين سير نزولي سرعت بيشتري يافت. به منظور جلوگيري از نزول رونق شهركه نتيجه آن مهاجرت چشمگير مردم به تهران، اصفهان و ساير شهرهاي دور ونزديك بوده است، نگارنده طرحي تحت عنوان احياي صنعت توريسم درشهرستان نطنز به طريق سنتي تهيه و تقديم مقامهاي مسئول كرده كه ظاهرا كليات آن پذيرفته شده، اما اجراي آن آنچنان كه بايد از سرعت برخوردار در نيست اينجا به همين مقدار اكتفا مي شود كه اساس اين طرح بر به كارافتادن كارگاههاي هنرهاي دستي سنتي مانند سفالگري، گيوه بافي، هنرهاي تزييني، شال كمربافي، بافت جوراب پشمي، منبت كاري، دوخت لباسهاي محلي، كلاه نمدي و بافت قاليچه هاي كوچك با نقش آثار تاريخي است. نطنز در دوران صفويه به اوج شكوفايي خود رسيد. وجوددانشمنداني چون محمدتقي مجلسي و وزيراني چون نجم الدين محمود و ميرزاطاهر ميرابوالمعالي و فرزندانش ميرزا باقر وزير و فرزندانش، ميرزا ابوتراب افوشته اي، خواجه محمدقاسم مستوفي، خواجه جلال الدين اميربيك مهردار و ديگران در اين شكوفايي و آباداني نقش بسزايي داشته است. اين آباداني تابه آنجا رسيد كه شاه عباس اول در شمال و جنوب نطنز دو كاخ به نامهاي عباس آباد و تاج آباد ايجاد كرد و حتي به هنگام مرگ باز مورد علاقه اش به نام بازلونددر اين منطقه دستور داد برفراز قله يكي از رشته هاي كوه كركس بنايي به نام او ايجاد كنند كه اين بنا امروز به گنبد باز مشهور است و از نوادر آثار تاريخي ايران به شمار مي آيد كه در جاي خود معرفي خواهدشد. از ديگر تحفه هاي نطنز كه از دوران باستان تا عصر حاضر در اين سرزمين از درخشش و گيرايي چشمگيري برخوردار بود و چون ستارگان در آسمان تاريخ كهن اين سرزمين درخشيده اند، آثار تاريخي بي مانند آن است كه در جاي جاي شهر نطنز و بخشهاي چهارگانه بادرود، برزرود، طرق رود و كركس به فراواني وجود دارد. به غيراز مناظر طبيعي زيبا به ويژه درمناطق كوهستاني دره هاي پيرامون كوه كركس، چشمه هاي آبمعدني فريزهند وگروند، غارهاي طبيعي و گلستانهاي گل محمدي و گلابگيري سنتي، كارگاههاي چيني سازي و سراميك سازي سنتي و كارگاههاي خراطي در روستاهاي ابيانه و كلهرود وجود دارد كه كالاهاي تزييني بسياري چون ميانه قليان، گلدان، كاسه و بشقاب، قاشق و چنگال و غيره از چوب به طرزظريف و زيبايي مي سازند و عرضه مي كنند. به ديگر سخن در نطنز براي ايرانگردان و جهانگردان ديدني هاي فراوان آن هم براي هر نوع سليقه وجود دارد. زيارتگاههاي متعدد نيز ازآن جمله است. معروفترين آنها زيارتگاه يا امامزاده آقاعلي عباس فرزند اما موسي بن جعفر ( ع ) است كه در منطقه بادرود چون نگيني درخشان در انبوه جنگلهاي كويري خودنمايي مي كند. اين زيارتگاه داراي حياطي به وسعت 33600 مترمربع و حرم و بناهاي پيراموني به وسعت 3025 مترمربع است. رواق و ايوانهاي پيرامون خود موزه اي است بي مانند از هنرهاي سنتي تزييني. زيرا تزيينات داخل حرم و سقف را گچ بري مخلوط با آيينه كاري كم نظير و پوشش ايوانها را كاشي كاري (آن هم هر ايواني به سبك كاشي كاري يك دوره از ادوار كاشي كاري ايراني از ايلخانان مغول تا قاجاريه ) پوشش داده است. برخي از ديگر آثار تاريخي ارزشمند شهر نطنز عبارتنداز بقاياي آتشكده، قدمگاه حضرت علي بن موسي الرضا (ع )مسجد مير، از دوران سلجوقي، مجموعه شگفت انگيز مسجد جمعه شامل بناهايي از دوره ديلميان تا ايلخانان مغول از سال 389 ه ق تا 725 ه. ق آرامگاه شيخ نورالدين عبدالصمد عارف بلند پايه قرن هشتم هجري و مناره مرتفع آن متصل به بناي مسجد جمعه، بناي امامزاده عبدالله و آرامگاه سلطان احمد، بناي امامزاده رقيه بانو گنبد باز از زمان شاه عباس اول ( ه 1001. ق ) كاروانسراي ميرابوالمعالي مشهور به قلعه كوهاب ( ه 1029. ق ) مسجد و حمام كوچه فاره با كاشي كاريهاي منقش زيبا، مجموعه آثار تاريخي كوي افوشته شامل آرامگاه سيدحسن حسيني مشهور به سيدواقف ( ه 828. ق ) مسجد افوشته ( ه 831. ق ) سردرخانقاه سيدواقف ( ه 849. ق ) بناي چهارصفه مشهور به شربت خانه (از نوادر آثار تاريخي دوره شاهرخ گوركاني ) حمام، افوشته با طرحي شكيل و قابل توجه و گنبد ميرسيد، تمامي از دوره گوركاني، سرداب محله سادات با طرح چهارصفه از زمان صفويه، خانه انتخابالسلطان حاكم نطنز از زمان قاجاريه، چنار كهنسال كوي رهن كه احتمالا به دست مبارك امام رضا (ع ) كاشته شده است، امامزاده سيدمحمد و مسجد جامع كوي سرشك، امامزاده يحيي در كوي مزيدآباد و بسياري آثار تاريخي قابل توجه ديگر كه برخي از آنها مختصرا معرفي مي شود. آتشكده يا شناسنامه كهنسالي شهر نطنز در محوطه اي در غرب مسجد جمعه نطنزچهار ستون قطور مرتفع ساخته شده ازسنگ رودخانه و گچ، سربرافراشته كه با گذشت سده هاي بسيار هنوز قامت استوارش در برابر رويدادهاي زمان ايستادگي كرده و خم بر كمر نياورده است. اين بنا كه به آتشكده معروف است باتوجه به قرارگرفتن در محوطه پيرامون مسجد جمعه، احتمال آن مي رود كه دامنه تاسيساتش تا بخشي از مسجد ادامه داشته و سپس مسجد را بر روي ويرانه هاي آن بنا نهاده باشند. قدمگاه حضرت علي بن موسي الرضا (ع )در دره شمال غربي كوه گنبد باز، چشمه آبي گوارا سراسر دره راپيموده و به استخري سرازير مي گردد. مردم محل اين مكان را قدمگاه علي مي نامند. طبق تحقيقات حضرت به عمل آمده، علي بن موسي الرضا ( ع ) به هنگام مسافرت به خراسان در كنار اين چشمه اندك توقفي داشته اند. مسجد ميراين مسجد در محله مير شهر نطنزقرار دارد. بر حاشيه لبه سردر بلندطاق ضربي آن نوشته هايي به خط ثلث برجسته مشاهده مي شود كه در گذر زمان ناخوانا شده است. محراب گچي ارزشمند آن حاوي نقوش گل و بوته و آيه مباركه 116 از سوره هود و سوره مباركه حمد است. آندره گدار باستانشناس فرانسوي آن را از بناهاي عصر سلجوقي دانسته است. سردر خانقاه شيخ عبدالصمد - مسجد جمعه مسجد جمعه در انبوه باغستانهاي سرسبز مركزشهر نطنز، مناره اي قدبرافراشته و گنبدي هرمي شكل در كنار آن توجه تازه واردين را به خود جلب مي كند. مناره و گنبد بخشي از مجموعه شگفت انگيز گنبد ديلمي، مسجد جمعه، آرامگاه شيخ نورالدين عبدالصمد و سردر خانقاه وي است. شبستان هشت ضلعي گنبددار به سال 389 ه. ق مسجد چهار ايواني آن به سال 704 ه. ق آرامگاه شيخ عبدالصمد به سال 707 سردرخانقاه با پوشش كاشي داراي نقوش و طرحهاي گوناگون و كتيبه هايي به خط ريحان و كوفي زاويه دار به سال 716 و مناره مرتفع 37 متري آن تا سطح بام با 118 پله مارپيچي در سال 725 ه. ق ساخته شده اند. سيدحسين اعظم واقفي