Hamshahri corpus document

DOC ID : H-750511-2676S1

Date of Document: 1996-08-01

علم گاه زيست شناسي، جديد و نوظهور بحثي پيرامون رهيافتهاي علم كرونوبيولوژي براي هر كاري زمان مناسبي وجوددارد، وقتي براي بهتر كاركردن، ساعتهايي براي بهتر خوابيدن، موقعي براي بهتر ياد گرفتن و زماني براي بهتر خوردن و بهتر آشاميدن آيا مي توان با شناخت اوقات نامناسب از حوادث مخرب و ناگوارجلوگيري؟ كرد اشاره: از زمان هاي گذشته و بسيار قديم وجود پديده هاي زيستي دوره اي شناخته و گزارش شده اند. تعداد زيادي از اين پديده ها براي ما كاملا شناخته شده هستند از قبيل ضربان قلب، حركات تنفسي، تناوب آهنگ خواب و بيداري، گل دادن و ميوه دادن گياهان. امروزه از ريتمي بودن پديده ها در صنعت، آموزش و پرورش، كشاورزي، داروسازي و پزشكي استفاده بسياري مي شود. علم زمان زيست شناسي ( كرونوبيولوژي ) دانش جديدي است كه با در نظر گرفتن عامل زمان، موضوعات و مسايل علم زيست شناسي را بررسي مي كند و به ما نشان مي دهد كه براي هر كاري زمان مناسبي وجود دارد. وقتي براي بهتر كار كردن، ساعتهايي براي بهتر خوابيدن، موقعي براي بهتر ياد گرفتن و زماني براي بهتر به خاطر آوردن و زمان ديگري براي بهتر خوردن و زماني هم براي بهتر آشاميدن. آدمي همواره آرزو داشته است كه بهترين زمان را براي شروع هر كار بشناسد و اين دانش جديد، امكان آنرا فراهم كرده است. دانش زمان زيست شناسي (كرونوبيولوژي ) دانش نويني است كه افق روشني را براي ارزيابي مسايل و حل مشكلات انسان معاصر گشوده است. در اين نوشتار به اختصار به پاره اي از اين موارد اشاره مي شود. رابطه زمان و بيماري در شروع و ادامه علاوه بر بيماري، عواملي همچون تعداد و نوع عامل بيماري زا، فاكتور زمان رانيز بايد مورد توجه قرار مطالعاتي داد كه درباره بيماري صرع (حمله و غش ) انجام گرديده، نشانگر اين است كه بيماري صرع در ساعات خاصي از روز شروع مي گردد كه اين زمان براي هر فرد متفاوت است. بر همين اساس اكنون دانشمندان مي توانند به افراد مبتلا به صرع (غش ) بگويند در چه ساعاتي از شبانه روز از انجام كارهاي پرمخاطره اي مثل رانندگي و قرار گرفتن در ارتفاعات پرهيز كنند. در ارتباط با بيماري آسم ( تنگي نفس ) نيز مطالعات حقايق اخير، جديدي را روشن نموده است. اكنون معلوم شده كه حملات آسم (بيماري تنگي نفس ) بيشتر در شب ظاهر مي شوند (بين ساعات 21 الي 5 صبح ). هم چنين در اغلب موارد، اگر فردمبتلا به آسم (تنگي نفس ) در حدود ساعت يك صبح در معرض گرد وخاك و ساير موارد حساسيت زا (مثل گرده گياهان ) قرار بگيرد بيشتر و شديدتر از هر موقع ديگري از شبانه روز، دچار حملات بيماري آسم مي شود. رابطه زمان و مسموميت بدن ما در برابر يك جسم مشخص خواه اين جسم يك ماده شيميايي باشد و يا يك عامل فيزيكي، در بعضي ساعتها مقاومت كمتري دارد كه به طوركلي زمان كمترين مقاومت ( LMR) گفته مي شود. در واقع مرگ و زندگي هر فرد مسموم بستگي به ساعتي دارد كه تحت تاثير عامل سمي قرار گرفته است. غلظت اتانول (الكل ) در خون بادريافت مقدار ثابتي در ساعت هفت صبح به سرعت افزايش مي يابد و به حداكثر مي رسد، در صورتي كه با دريافت همين مقدار اتانول (الكل ) در ساعت 23 غلظت آن در خون همان فرد بكندي افزوده مي شود و مقدار حداكثر آن هم نسبتا كمتر است. پژوهش هاي متعددي كه درباره اثر حشره كش ها بر روي حشرات انجام شده مبين نتايج قابل توجهي است. بيشترين اثر حشره كش پيرتر ( pyrethre) بر روي مگس در وسط روز است. به عبارت ديگر مگس در برابر اين حشره كش كمترين مقاومت را در وسط روز دارد. حشره انگل پنبه، بيشترين مقاومت در برابر سموم، هنگام شفق (تبديل تاريكي شب به روشنايي روز ) داردو لذا استفاده از حشره كش در اين ساعت كمترين بازدهي را خواهدداشت. رابطه زمان و دارودرماني غلظت دارو در خون به نسبت ساعت مصرف آن تغيير مي كند. هم چنين مصرف دارو در ساعات معيني از روز بيشترين تاثير و كمترين عوارض را خواهد داشت. اكنون ثابت شده است كه اثر تزريق داروهاي ضد سرطان بستگي به ساعت تزريق اين مواد دارد. تزريق مقدار ثابتي از هيستامين به پوست انسان بالغ سالم در ساعت 23 بيشترين و در ساعت 11 كمترين واكنش را در پي دارد. در همين ارتباط دانشمندي به نام سزار پيشنهاد كرده است براي درمان آسم (تنگي نفس ) هرگاه از داروي كورتون استفاده مي گردد اين دارو در دو نوبت (در ساعت و 8 مقدار كمتري در ساعت ) 15 مصرف شود تا حداكثر نتيجه با حداقل عوارض حاصل شود. رابطه زمان و تغذيه در پژوهشي كه بر روي ساله 4كودكان انجام شده است حداكثرمصرف مواد چربي در بهار و بيشترين ميزان مصرف مواد قندي در تابستان بوده است. مصرف مواد انرژي زا در مرد بالغ در پاييز و زمستان بيشتر از بهار وتابستان است. مصرف غذا به عنوان منبع انرژي صبح ها نسبتا به هدر مي رود و عصرها صرفه جويي مي شود. هم چنين احتمال ابتلاي به بيماري هاي قلبي و عروقي با تناول صبحانه زياد و سنگين بيشتر مي شود و لذا بهتر است افرادي كه استعداد ابتلاي به بيماريهاي قلبي و عروقي دارند صبحانه سبكي ميل نمايند. فاكتور زمان در بهداشت كار. برخلاف عقيده رايج انسان قادر به انجام هر كاري در هر موقعي نيست از جمله خوب خوابيدن. خوب كاركردن و باز يافتن بهينه انرژي. بعضي افراد كار نوبتي ( شيفتي ) راتحمل مي كنند در صورتي كه عده ديگري كار نوبتي را بد تحمل مي كنندو يا اصلا تحمل نمي كنند. در صنايع جديد شبانه روزي بودن شيفت كاري، به اقتضاي ضرورت تكنولوژي جديد اجتنابناپذير است. بويژه در صنايع مادر همچون صنايع نفت و گاز، آهن و فولاد توقف و تعطيل كار مقدور نيست. عده اي ازارگونوميست ها (مهندسي عوامل انساني كار ) مانندن - ويسنر ( Wissner) معتقدند كه كار نوبتي فقط در مواردي كه براي فرايند صنعت ضروري است مجاز مي باشد (مثل پالايشگاهها، صنايع ذوب آهن و فولاد ) وانجام كارهاي نوبتي ( شيفتي ) فقط براي زياد كردن توليد و سود كارخانه مجاز نيست. افرادي كه در شيفت شب اينگونه صنايع مشغول هستند ضرورتا لازم است با شرايط جديد سازگاري حاصل نمايند. چرا كه انجام كار درشيفت شب با ساختار فيزيولوژيك و زيستي انسان تناسب ندارد. براي كاهش عوارض و تسهيل سازگاري افراد با اين گونه اشتغال لازم است گردش نوبت كاري سريع انجام بگيرد. در واقع چرخش سريع نوبت كار (تغيير نوبت كار هر دو تا سه روز ) از لحاظ رواني واجتماعي بهتر از يك چرخش آهسته نوبت كار (تغيير نوبت كار بصورت هفتگي ) تحمل مي گردد. پيش بيني وضعيت فكري، احساسي و جسمي هر فرد در آينده بدن انسان در 24 ساعت شبانه روزدرحال دگرگون شدن است وهرساعت براي انجام يك نوع كارآمادگي بيشتري پيدا ما مي كند در هيچيك از ساعات شبانه روز همان آدم ساعت قبل نيستيم و هر ساعت از شبانه روز ويژگي هاي خاص آن زمان، برما تحميل مي شود. براي اولين بار دانشمندي بنام ( بر ) متوجه شد كه ولتاژ بدن انسان داراي فراز و نشيب خاصي است كه تا هنگام مرگ ادامه دارد و اگر براي مدت طولاني اندازه گيري شود دوره هاي خاص و كاملا منظمي به دست مي آيد. اين دوره ها نشان مي دهند در چه زماني فرد در بهترين وضع جسماني خويش بوده و درچه زماني كارايي اش كاهش يافته است. زندگي هر انسان از لحظه تولد تا لحظه مرگ از سه دوره خاص تشكيل شده كه طول هر يك از اين دوره ها معين و ثابت اين است دوره ها عبارتند از: دوره جسمي، دوره احساسي و دوره فكري. طول دوره فعاليت جسمي 23 روز دوره احساسي 28 روز و دوره فكري 33 روز است. هم چنين ثابت شده كه نصف مدت هر يك از اين دوره ها سير مثبت و نصف ديگر دوره سير منفي دارد. بدين ترتيب دوره فعاليت /11 5جسمي در روز اول توام با انرژي، تحرك، قدرت حياتي تحمل وپايداري و بازدهي بالاست /11 5در روز بعد ضعف خستگي انرژي ذخيره اي كمتر و كاهش توانايي ها مشاهده مي شود. در دوره احساسي 14 روز نخست همراه با خوش بيني، بشاشي، خوش رويي، علاقه مندي به كار و زندگي، همكاري و تعاون و تشريك مساعي و 14 روز بعد توام با زودرنجي و تندمزاجي تحريك پذيري و بدخلقي و بدبيني است. در بعد /16 5فكري روز نخست قدرت هوش و ادراك و فهم مطالب در حال رونق است. شخص داراي افكار روشن و قاطع، حافظه خوب، روحيه تحليلي و خلاق و بلند همت است و در انجام كارها دقت بيشتري دارد. اما /16 5در روز بعد فراموشكار غير منطقي و از نظر فكري حالت نامساعدي دارد و تصميم گيري برايش مشكل است. استفاده از دانش زمان زيست شناسي براي تعيين زمان شروع كارهاي پراهميت نظير عقدقراردادهاي مهم، شروع مسابقات ورزشي و ساير تصميم گيري هاي سرنوشت ساز در كشور ژاپن شيوه رايجي است. درواقع براساس دانش زمان زيست شناسي مي توان بهترين زمان را براي شروع هر كاري مشخص كرد. محسن مراديان و محمدهاشم آخوندي نسب