Hamshahri corpus document

DOC ID : H-750508-2420S1

Date of Document: 1996-07-29

تقويت عناصر هويت ساز تاريخي نماي مدرسه غيائيه خرگرد گزارش كنگره ادب و هنر در دوره تيموري دو شاهكار جهاني مكتب هنري هرات يكي شاهنامه بايسنقري و ديگري مسجد گوهرشاد است هنر تيموريان ماحصل حضورهنرمنداني از گوشه و كنارممالك مختلف تحت سلطه تيموردر سمرقند و اختلاط ذوق و هنراين هنرمندان با يكديگر و بافرهنگ قومي سلسله تيموري بوده است برگي از شاهنامه بايسنقري ضرورت توجه به عناصر تداوم دهند و هويت فرهنگي كشورمان و تاكيد بر اين عناصر در گسترش روابط فرهنگي جمهوري اسلامي ايران با ملل ديگر، اهداف كنگره ادب و هنر دوره تيموري بود كه توسط كنگره بين المللي مطالعات ايراني در 28 و 29 تيرماه امسال در شهر مشهد برگزار شد. اين كنگره با شركت اساتيدادب و هنر فارسي از كشورهاي ايران، تركمنستان، هند، افغانستان، تاجيكستان و با حضور سفير ازبكستان تشكيل و با سخنان مهندس ميرسليم، وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي رسما افتتاح شد. از جمله نكاتي كه در آغاز سمينار توسط برگزاركنندگان و سپس تعدادي از سخنرانان كنگره بر آن تاكيد شد، اين بود كه اين كنگره نه براي معرفي يا تجليل از شخصيت تيمور، كه براي معرفي اديبان و هنرمندان و دانشمنداني برپا شده كه در سراسر دوران تيموري با خلق آثار و ابداعات خود، يكي از شكوفاترين دورانهاي كشورهاي اسلامي را به وجود آوردند. در خصوص برگزاري كنگره ادب و هنر ويژه تيموري، شعاعي دبير كنگره گفت: برگزاري اين كنگره در واقع يك بخش از وظايف دبيرخانه كنگره بين المللي مطالعات ايراني است و در سالهاي آينده نيز شاهد تشكيل همين كنگره در ايران و يا يك كشور خارجي خواهيم بود. وي در گفتگويي با خبرنگار همشهري درباره انگيزه هاي تشكيل كنگره گفت كه تاكنون هميشه خارجيها به تحليل و تدوين تاريخ و آثار هنري ايران پرداخته اند، كه در مواردي نگاه آنها خالي از غرض نبوده است. اما اينك ما درصدد آن هستيم تا به كمك پژوهندگان و اساتيد فن، به بازشناسي هويت تاريخي خود بپردازيم و علاوه بر آن نقش خود را در ارتباطات فرهنگي منطقه و جهان ايفا كنيم، درغير اين صورت باز هم ديگران آثار و مفاخر ما را به نام خود ثبت خواهند كرد و برطبق علايق خود درباره تاريخ و هويت ما اظهار نظر خواهند كرد. وي افزود كه البته ايران هم مثل مصر و يونان جزو چند كشور استثنايي است كه تاريخي بس ديرينه و متشكل از عناصر گوناگون و آميخته با تاريخ و فرهنگ ملل همسايه دارد، و مجموع اين عوامل، فرهنگ ما را در عين غنا بسيار پيچيده ساخته است. به همين جهت ما در ابتداي كاري گسترده و راهي دشوار و طولاني هستيم. خلاصه اي ازتاريخ تيموريان، كه در متن سخنراني چند تن از سخنرانان نيز بدان اشاره شد: با فروپاشي و اضمحلال قدرت ايلخانان در ايران به سال 736 هجري قمري هرج و مرج كامل سياسي تمام اين قسمت از جهان اسلام را فرا گرفت. در نبوديك دولت مقتدر مركزي، دولتهاو سلسله هاي متعدد محلي سربرآوردند و همراه آن عقايد مختلف مذهبي كه خصوصا از مكتب تشيع مايه گرفته بودند در سرزمينهاي مختلف شكوفا شدند. سربداران نيز از جمله اين سلسله ها بودند. در اوايل سال 782 هجري قمري در پي اختلافات داخلي و ضعفي كه در نهضت سربداران به وجود آمده بود، تيمور به خراسان حمله كرد و آن را متصرف شد. قلمرو تيمور در سالهاي بعد گسترش يافت و به دو قسمت بزرگ غربي و شرقي تقسيم شد. اين قلمرو پس از تيمور به وسيله پسران و نوادگانش اداره مي شد تا بالاخره در سال 911 هجري قمري با قتل سلطان حسين ميرزا بايقرا سلسله تيموريان منقرض شد. ادب دوره تيموري: در اين دوران ادب و هنر و علوم مختلف به شكوفايي و ارجي كم نظير دست مي يابد و تعدادزيادي شاعران نامي و هنرمندان گرانقدر به خلق آثار مختلف دست مي يازند. دكتر حاكمي كه در دومين روز سمينار درباره سبك شعري دوره تيموري سخنراني كرد، ضمن اشاره به اهتمام شاهزادگان و اميران اين سلسله در ترويج شعر و ادب و ويژگيهاي زبان فارسي در اين دوران را اين گونه برشمرد: نفوذ كلمات و تركيبات تركي در زبان فارسي - متمايل شدن شعر فارسي به سادگي و رواني، كه گاهي به ضعف تاليف در زبان گويندگان و عدم رعايت نكات دستوري منجر مي شده است - بروز افكار دقيق در غزلها - مبالغه در مضمون سازي با گرايش به آرايشهاي لفظي و معنوي - و بالاخره فراهم شدن مقدمات ظهور سبك هندي. ابوالفضل ذابح در تحقيقي كه در همين زمينه انجام داده مي نويسد: تيمور با انتخابسمرقند به پايتختي خود به گردآوري دانشمندان، اديبان و ارباب معرفت همت گماشت و جانشينان او همچون شاهرخ، بايسنقرميرزا و سلطان حسين بايقرا به حمايت از دانشمندان و اديبان پرداختند. يك نكته جالب توجه اين است كه دربار سلطان حسين بايقرا نه فقط باعث ترويج زبان فارسي گرديد، بلكه نظر دانشمندان ايراني را به زبان تركي متوجه نمود و تاثير عظيم افكار ايراني در ادبيات ترك عثماني از آن تاريخ شروع شد. ميرعلي شيرنوايي وزير دانشمند حسين بايقرا در نظم فارسي و تركي استاد بود و شاعر مشهور ايران شيخ عبدالرحمن جامي، با سلطان با يزيدعثماني مكاتبه مي نمود و... همچنين عالم معروف تفتازاني، بوستان سعدي را به شعر تركي درآورده است. درباره خدمات تيموريان هند وپاكستان به ادب و هنر ايران دكتر آفتاب اصغر (از پاكستان )با قرائت چند شعر ازاقبال، ميل و آرزوي او را به تجديد حيات ملي كشورهاي ماوراءالنهر مورد توجه ودقت قرار داد. همچنين وي افزود كه حمايت تيموريان هند و پاكستان باعث شد كه اين دو كشور از نظر فرهنگي به كشورهاي ماوراءالنهر و ايران نزديك بمانند. دكتر باستاني پاريزي نيز از جمله سخنرانان روز دوم اين سمينار بود. وي كه در موضوع تعلق ساقي نامه به حافظ سخنراني كرد، در ابتدا از احتمال ملاقات تيمور با حافظ سخن گفت و سپس با معرفي شخصيت خواجه عبدالله معروف به مرواريد، درباره وي گفت كه خواجه عبدالله پس از كنار گذاشتن وزارت، توليت اماكن خواجه عبدالله انصاري را پذيرفته و در ضمن دستور داده بود تا چهارصد نسخه باقيمانده از اشعار حافظ را گردآورند و عده اي را مامور كرده بود تا با مقايسه اين نسخه ها به تصحيح آن بپردازند. نتيجه تصحيح اين عده نيز تقريبا همان ديواني است كه اكنون منبع تحقيق ومطالعه علاقه مندان دكترباستاني است پاريزي سپس با اشاره به اين كه يكي از ا ين نسخه هاي تصحيح شده اكنون موجود است بر اين نكته تاكيد كرد كه برطبق يادداشتي كه در اين نسخه وجود دارد، ساقي نامه توسط حافظ و براي شاه منصور سروده شده است. دكتر سيرت طالقاني (از افغانستان ) نيز كه در روز دوم به سخنراني پرداخت گفت كه به دليل دير دعوت شدن به كنگره قادر به تهيه مقاله اي مكتوب نشده است. وي به طور خلاصه به وجود و رواج عرفان در عهد تيموري اشاره كرد و با تقسيم اين دوره از نظر سطح عرفان، دوره سوم را كه از زمان اورنگ زيب شروع مي شود، دوران اوج عرفان ناميد. آثار هنري دوره تيموري: . تيمور دردوران خود سمرقند را مجمع دانشمندان وهنرمندان كرد و چنان كه از اسناد مختلف برمي آيد، مبادي هنر تيموريان ماحصل حضور هنرمنداني از گوشه و كنار ممالك مختلف تحت سلطه تيمور در سمرقند، و اختلاط ذوق و هنر اين هنرمندان با يكديگر و با فرهنگ قومي سلطه تيموري بوده مضافابر است اينكه، تيمور به خصوص در ساخت بناها اهميت زيادي براي بزرگي و عظمت آنها قائل بود و همين باعث نوآوريهاي زيادي در ساخت آرامگاه ها، مساجد و مدارس و كاخها خانم شد دكتر مهرانگيز مظاهري در سخنراني خود، در اين باره گفت كه بزرگي و عظمت مورد نظر تيمور باعث شد تا گنبدها به صورت دو پوششه، و پوششها نيز با فاصله زياد از يكديگر ساخته شوند. علاوه براين دكتر مظاهري به تغيير جاي مناره ها در مساجد و قرار گرفتن آنها در گوشه ها به جاي قرار گرفتن در سردرها اشاره كرد و اين نكته و نيز افزايش تعداد مناره ها را به احتمال برگرفته از فرهنگ ايلي و چادرنشيني عهد تيموري دانست. بعداز مرگ تيمور، پسرانش نيز درقلمروهاي خود به پرورش هنر و تشويق هنرمندان پرداختند. هرات كه پايتخت حكومت شاهرخ بود، پرورشگاه هنرهاي مختلف شد و مكتب هرات درنتيجه آن به وجود آمد. مكتب هرات در زمينه هاي خوشنويسي، نقاشي، مصورسازي، تشعير تذهيب، و تجليد به اوج شكوفايي رسيد و هنرمندان نامي از هر سو به هرات رفتند. مكتب هرات تا اواخر عصر سلطان حسين بايقرا و اواخر قرن نهم هجري قمري و بعداز آن نيز ديده مي شود. دو شاهكار جهاني اين مكتبهنري، يكي شاهنامه بايسنقري و ديگري مسجد گوهرشاد آستان قدس مشهد علاوه است بر اينها در دوران تيموري، فلزكاري، گچبري، كاشي كاري و ساير هنرهاي تزييني رواج و گسترش بسيار زهره يافت روح فر در سخنراني خود درباره پارچه بافي در دوره تيموري، با تذكر نكته فوق، به تحول پارچه بافي اشاره كرد و ضمن نمايش چند اسلايد، رابطه نزديك پارچه بافي آن دوره را با نقاشي و مينياتور، و تاثير نقشهاي دوره هاي گذشته را در پارچه هاي اين دوره، نشان داد. آخرين سخنران سمينار ناصر چگيني بودكه در زمينه هنرمندان نجار و آثار چوبي دوران تيموري در مازندران سخنراني كرد. وي با اشاره به نقش صنايع زيست محيطي و اقليمي در فعاليتهاي فرهنگي مردم يك منطقه، چوب را مهمترين منبع كار هنرمندان خطه مازندران دانست و گفت كه در قرن نهم آثار هنري چوبي اين منطقه گسترش و ارتقاء بسيار مي يابد و بقعه ها و درها و كتيبه ها و صندوقهاي زيادي با تزئينات و نقوش زيبا ساخته همچنين مي شود در اين قرن چهل هنرمند نجار به شهرت فراوان دست مي يابند كه بعدها متفرق شده و عده اي از آنها در دامنه هاي جنوبي البرز مستقر مي شوند. گفتني است، همزمان با برگزاري كنگره، نمايشگاهي از آثار هنري دوره تيموري در مشهد برپا بود. در اين نمايشگاه كتب خطي، مينياتور و اشياء باقي مانده از اين دوره به نمايش گذاشته شده بود. همچنين آستان قدس رضوي نيز نمايشگاه ديگري از نسخه هاي نفيس خطي را به تماشا گذاشته بود. (بنابه گفته يكي از كارشناسان سازمان ميراث فرهنگي، بيش از ششصد بناي دوران تيموري در سراسر كشورمان وجود دارد. ) و نكته آخر اينكه در مهرماه امسال در شهر تاشكند ازبكستان مراسمي در بزرگداشت و تجليل از شخصيت تيمور، برگزار خواهدشد و بدين منظور دولت ازبكستان ميهمانان بسياري را از نقاط مختلف جهان به كشور خود دعوت كرده است. يونسكو نيز امسال برنامه هايي را درخصوص آشنايي با دوره تيموري درنظر گرفته است.