Hamshahri corpus document

DOC ID : H-750503-2103S1

Date of Document: 1996-07-24

توزيع و مصرف غذا در آينه پژوهش توزيع و مصرف غذا در آينه پژوهش گزارشي ازمصرف مواد غذايي و انرژي از سال 62 تا 1371 اشاره: الگوي مصرف مواد غذايي نشاندهنده طيف وسيعي از رفتار مصرف كننده در ارتباط با مواد غذايي (شامل مقدار ونوع متداول مصرف انواع مواد خوراكي، طريقه طبخ و نگهداري و نيز ضايعات مواد غذايي ) است. در بين الگوهاي مصرف جوامع، الگوي مصرف مواد غذايي در مرحله نخستين قرار دارد، به طوري كه در خانوارهاي كم درآمد، بخش بزرگتري از هزينه نسبت به خانوارهاي مرفه براي تهيه غذا اختصاص داده مي شود. در دنيا الگوهاي مصرف مواد غذايي مختلفي به چشم مي خورد. اين الگوهاي متفاوت نتيجه بر هم كنش عوامل متعدد تاريخي، جغرافيايي، اجتماعي، اقتصادي، سياسي، فرهنگي و غيره است. در كشور ما نيز با توجه به عوامل ذكر شده، الگوي مصرف مواد غذايي خاصي وجود دارد كه، البته اين الگو در شهر و روستا، مناطق مختلف جفرافيايي و طبقات مختلف درآمدي، متفاوت است اما بررسيهاي متعدد انجام شد، همه نشاندهنده اين امر هستند كه، در مجموع الگوي مصرف مواد غذايي در ايران داراي كيفيت مطلوبي نبوده و نيست. مطلبحاضر، نتيجه مطالعه اي است در خصوص روند الگوي مصرف مواد غذايي، انرژي و برخي مواد مغذي در مناطق شهري و روستايي ايران در سالهاي كه از 711362 سوي انستيتو تحقيقات تغذيه اي و صنايع غذايي كشور انجام گرفته است، با هم مي خوانيم. بر طبق مطالعات انجام شده در مناطق مختلف كشور در دهه هاي اخير، مصرف گوشت لبنيات و، تخم مرغ مخصوصادر روستاها پايين است و، كمبود دريافت انرژي، پروتئين حيواني، كلسيم، آهن، ريبوفلاوين، ويتامين A وجود دارد. اطلاعات به دست آمده از بررسي هاي سالهاي اخير نيز نشان مي دهد كه: - 1 ميزان شيوع كم خوني تا 50 درصد است. - 2 تعداد افراد در معرض گواتر در كشور به طور تخميني در حدود ميليون 15 نفر است. - در سطح /2 3كشور /42 5تا درصد كودكان زير 5 سال از نظر وزن براي سن زير صدك سوم قرار دارند ( ) 10 (به طور معمول بايد %فقط 3 اين كودكان زيرصدك سوم باشند ). - 3 داده هاي بررسي مصرف مواد غذايي در 9 استان كشور در سال نشان 721370 مي دهد كه به طور تقريباز هر 4 نفر ايراني يك نفر در معرض خطر كمبود كمي و يك نفر در معرض خطر كمبود كيفي است يك نفر، غذاي مطلوبمي خورد و يك نفر نيز پرخوري مي كند. مسلمااين وضعيت علاوه بر، آنكه تهديدي براي سلامت افراد جامعه است عامل، بازدارنده رشد و توسعه اقتصادي كشور نيز به حسابمي آيد. راه حل اساسي بهبود وضعيت تغذيه اي كشور برنامه ريزي صحيح و اصولي غذا و تغذيه مي باشد. در كشور ما از سال 1350 حركت هايي در جهت برنامه ريزي تغذيه آغاز شده است. در آن سال سازمان برنامه و بودجه گزارش جامعي در مورد وضعيت غذا و تغذيه كشور و دسته بندي گروه هاي آسيب پذير تهيه و نيازمندي هاي غذا و تغذيه را تا سال 1371 با توجه به الگوي جمعيتي و ساير عوامل پيش بيني نمود و سپس به بررسي و تصويبسياستهاي ملي و طرحهاي كلي غذا و تغذيه كشور پرداخت. پس از پيروزي انقلاب اسلامي در سال 1360 كميته اي به منظور ارزيابي وضع غذا و تغذيه شروع به كاركرد و پيشنهاداتي در زمينه بهبود سياستها و برنامه هاي كوتاه مدت ميان، مدت و دراز جهت بهبود وضع تغذيه ارائه كرد. بالاخره در آذردولت جمهوري 1371 اسلامي ايران در كنفرانس بين المللي تغذيه در رم متعهد شد تا پايان سال ميلادي 1994 يك برنامه اجرايي تغذيه براي كشور را تهيه كند، به گونه اي كه تا قبل از دهه جاري ميلادي گرسنگي و كمبودهاي ويتامين A و يد را حذف كرده، كم غذايي به ويژه نزد زنان، كودكان و سالمندان و نيز كمبود آهن، بيماريهاي تغذيه اي ناشي از رژيم غذايي و بيماريهاي واگيردار، موانع اجتماعي و ساير موانع در راه تغذيه كودكان با شير مادر و سطح پايين بهداشت از جمله آب آشاميدني ناسالم را به طور عمده اي كاهش دهد. اما با وجود آنكه بيش از 20 سال از آغاز برنامه ريزي تغذيه در كشورمان مي گذرد، هنوز مشكلات عمده اي بر سر راه آن قرار دارد، كه يكي از مهمترين آنها فقدان يك سيستم اطلاعاتي منسجم و متناسبدر مورد وضعيت گذشته و فعلي مصرف مواد غذايي در كشور است. بنابر اين پيگيري و حتي پيش بيني روند الگوي مصرف مواد غذايي كشور از طريق بررسي هاي گذشته و آينده نگر، لازمه برنامه هاي پايش تغذيه اي است كه، به نوبه خود براي فرموله كردن سياستها و برنامه هاي غذا و تغذيه ضروري مي باشد. در كشور ما مركز آمار ايران تنها سازماني است كه همه ساله به طور مرتبدر طرح آمارگيري از هزينه و درآمد خانوارهاي شهري و روستايي و مقدار مصرف مواد خوراكي خانوارها در سطح كشور آمارگيري مي كند. بنابر اين منبع كسباطلاعات در اين پروژه نتايج بررسي هاي بودجه و هزينه خانوار مركز آمار ايران است. مطالعات و بررسي هاي بودجه خانوار جايگاه مهمي در نظام اطلاعات تغذيه اي دارد. با توجه به اهميت شاخص قيمت در تهيه و تدوين سياستهاي قيمت گذاري، مطالعات بودجه خانوار بايستي در اكثر كشورها انجام گيرد. داده هاي حاصل از بررسي هاي كم و بيش منظم با روش تقريبا يكنواخت مي تواند، سري هاي زماني ارزشمندي را تشكيل دهد كه نشان دهنده روند مصرف مواد غذايي باشد و اين امر باعث مي شود تا اين بررسي ها در نظام اطلاعات تغذيه اي سودمند باشند. نتايج بررسي هاي بودجه خانوار مي تواند اطلاعاتي از الگوي مصرف مواد غذايي و مغذي در زيرگروه هاي خانوار را فراهم كند. اين زير گروه ها ممكن است براساس عوامل اجتماعي، اقتصادي، جغرافيايي و جمعيتي تقسيم بندي شوند. مطالعه همبستگي بين مصرف گروه هاي مواد غذايي مختلف با اين عوامل، بويژه در ارتباط با سياستهاي غذايي نظير ماليات،، سوبسيد غني سازي و مكمل سازي مواد غذايي بسيار سودمند است. مطالعات روند الگوي مصرف مواد غذايي از آنجا كه در بردارنده اطلاعات باارزشي جهت سياستگذاري هاي غذا و تغذيه كشور مي باشند، از اهميت خاصي برخوردارند زيرا: - 1 از طريق مقايسه مواد غذايي مصرف شده در زمانهاي متفاوت در يك جامعه، موجبشناخت چگونگي تحول مصرف مواد غذايي و جنبه هاي مفيد يا مضر تغييرات اساسي مي گردند. - 2 تاثير اعمال سياستهاي مختلف از قبيل تغيير در توليدات كشاورزي، واردات صادرات، سوبسيد، مواد غذايي و غيره را بر وضعيت مصرف مواد غذايي نشان مي دهند. - 3 نحوه تامين نيازهاي تغذيه اي و عواملي كه افراد يا جمعيت ها را در معرض خطر كمبود كلي و يا ماده مغذي خاص و يا ازدياد مصرف قرار مي دهد، مشخص مي كنند. - 4 تغييرات عوامل فرهنگي و باورهاي غذايي را در درازمدت به خوبي نشان مي دهند. - 5 شيوع بيماريهاي مزمن وابسته به تغذيه را پيش از ظهور نشانه هاي باليني در سطح جامعه پيش بيني مي كنند. با توجه به اهميت مطلب مطالعه، حاضر با هدف كلي تعيين روندالگوي مصرف مواد غذايي، انرژي و برخي مواد مغذي در مناطق شهري و روستايي ايران طي سالهاي - 1362 71 انجام شد. به منظور انجام اين مطالعه از داده هاي طرح بررسي بودجه و هزينه خانوارمركز آمار ايران مربوط به متوسط مصرف مواد خوراكي در خانوارهاي شهري و روستايي طي سالهاي - 1362 71 و به تفكيك گروه هاي هزينه در سال 1371 استفاده شده است. از داده هاي فوق ابتدا متوسط مقدار مصرف سرانه انواع مواد خوراكي به گرم در روز در مناطق شهري و روستايي طي سالهاي 711362 و به تفكيك گروه هاي هزينه سالانه در سال 1371 و سپس متوسط دريافت سرانه انرژي، پروتئين، چربي، كربوهيدرات،، آهن كلسيم، ريبوفلاوين و ويتامين A با استفاده از جداول تركيبات مواد غذايي ايران بطور جداگانه براي مناطق شهري و روستايي و گروه هاي مختلف هزينه سالانه محاسبه شد. در مرحله بعد روند مصرف مواد غذايي، انرژي و مواد مغذي مورد نظر طي دوره هاي بررسي با استفاده از رگرسيون خطي تعيين گرديد. متوسطمقادير سرانه مورد نياز (در برخي موارد مقادير توصيه شده ) انرژي و مواد مغذي در ايران با استفاده از جدول نيازمندي هاي سرانه انرژي و مواد مغذي در ايران به تفكيك گروه هاي سني و جنسي تهيه شده در انستيتو تحقيقات تغذيه اي و صنايع غذايي كشور در سال 1369 و با توجه به ساختار جمعيتي ايران در سالهاي 1365 و 1370 محاسبه شد و بالاخره الگوي مصرف مواد غذايي در مناطق شهري و روستايي و گروه هاي مختلف هزينه با استفاده از روشهاي مختلف (سهم گروه هاي مختلف مواد غذايي و درشت مغذي ها در تامين انرژي، مقايسه ميزان دريافت سرانه انرژي و مواد مغذي با نيازمندي ها و يا مقادير توصيه شده ) مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت. يافته هاي اين مطالعه نشان مي دهند كه طي دوره - 1362 71 در مناطق شهري روند مصرف سرانه نان، برنج، حبوبات روغن، و قند و شكر صعودي و بالعكس در مورد انواع گوشت و تخم مرغ، شير و فرآورده هاي آن سبزي و ميوه روند نزولي بود (جدول ) 1 پيامد اين روند افزايش متوسط دريافت سرانه انرژي، پروتئين، چربي، كربوهيدرات آهن، و از سوي ديگر كاهش متوسط دريافت سرانه كلسيم، ريبوفلاوين و ويتامين A بوده است. در بين متغيرهاي مورد نظر روند مصرف در مورد نان، شير و فرآورده هاي آن، سبزي و ميوه، حبوبات قندو، شكر و همچنين كربوهيدرات و آهن معني دار بود. مطالعه حاضر متوسط دريافت سرانه انرژي و مواد مغذي مورد نظر بجز ريبوفلاوين را درمناطق شهري طي سالهاي 711362 بيش از متوسط حد مورد نياز براي يك فرد ايراني برآورد مي كند عوامل احتمالي موثر بر روند الگوي مصرف مواد غذايي، انرژي و برخي مواد مغذي در مناطق شهري را مي توان تغييرات در عرضه مواد غذايي، پديده مهاجرت و گسترش شهرنشيني و از همه مهمتر كاهش قدرت خريد خانوارها طي دوره مذكور عنوان كرد. سال منطقه 13621371 مواد غذايي شهري 377428 نان روستايي 600544 كل كشور460444 شهري 85112 برنج روستايي 7998 كل كشور82106 شهري 1422 حبوبات روستايي 1721 كل كشور1522 شهري 152118 لبنيات روستايي 147151 كل كشور150132 شهري 3240 روغن و چربي روستايي 2030 كل كشور2636 شهري 732409 ميوه و سبزي روستايي 243350 كل كشور498384 شهري 4057 قند و شكر روستايي 4450 كل كشور4254 شهري 175101 انواع گوشت و روستايي 7168 تخم مرغ كل كشور12686 ادامه دارد