Hamshahri corpus document

DOC ID : H-750431-1833S1

Date of Document: 1996-07-21

كدام تجديدند دانش آموز، خانواده يا نظام ؟ آموزشي چرا دانش آموزان تجديد مي شوند - قسمت آخر اشاره تجديد شدن يك واقعيت در نظام آموزشي ماست و هر سال بر تعداد دانش آموزان تجديدي افزوده مي شود. متاسفانه عوامل و زمينه هاي بروز اين مشكل كمتر مورد بررسي قرار مي گيرد و معمولاهمه دانش آموز را مقصر مي دانند و عوامل مهم ديگري چون خانواده، نظام آموزشي و سايرنهادهاي اقتصادي - اجتماعي را در نظرنمي گيرند. مقاله زير كه بخش اول آن ديروز از نظرتان گذشت، در يك باهم نگري و با ديدي جامع، سهم هريك از عوامل فوق را در افت تحصيلي دانش آموزان مورد بررسي قرار داده است. دانش آموز بايد ياد بگيرد به جاي عذر و بهانه ها، به كار خود يعني مطالعه كتاب ادامه دهد. اگر لازم است، از دوستان و همكلاسيهاي خود كمك بگيرد. اگر لازم شد، از افراد فاميل، آشنايان و همسايگان كمك بگيرد. اگر لازم باشد، چندين و چند بار كتاب را مطالعه نمايد و مدت زمان بيشتري را براي حل مسئله صرف كند. اگر لازم شد، هر اقدام مناسبي را براي ياد گرفتن انجام او دهد بايد راهي مناسب را براي ياد گرفتن پيدا او كند بايد ياد بگيرد هميشه راه حل مناسبي وجود خواهد داشت. دست روي دست غصه گذاشتن، و آيه نااميدي، ياس تراشيدن خواندن، عذر و بهانه ها راه حل مناسب نبوده و نيست، گرچه صرفا لحظاتي تسكين دهنده است اما به مرور به دلسردي هاي بيشتر منجر خواهد شد. دانش آموز بايد ياد بگيرد به جاي فرار از مشكل، با مشكل به نحو مناسبي مواجه شود. اگر لازم است، توانايي جديدي كسب كند. مشكل زماني مشكل است كه اقدام مناسبي براي حل آن انجام ندهيم. دانش آموز بايد ياد بگيرد به رغم ناراحتيهاي درون خانواده، نامناسب بودن تدريس معلم، ناجور بودن سوالهاي امتحاني، خوب نوشته نشدن كتابهاي درسي، موظف است پيگيرانه به كار خود ادامه دهد. گرچه شايد اين كاري مشكل است ولي مطمئنا با نخواندن درسها، كتاب را به گوشه اي پرت كردن، مشكل همچنان بر جاي خود باقي خواهد ماند. دانش آموز گرامي اطمينان داريدكه راه حل شما و اقدامهايتان مناسب بوده؟ است اگرقفل مشكلات باز نشده حتما كليدشما، كليد مناسبي نيست. براي پيدا كردن كليد مناسب، امكانات و تواناييهاي جديدي را كسب كنيد حتما قفل مشكلات باز خواهد شد. كافي است قابليتها و تواناييهاي لازم را كسب كنيد و از آن بهره مند شويد. حتما موفق خواهيد شد. به امتحان كردنش مي ارزد. خانواده حرفهاي ليلا -ش و زهره سعادتيان را بار ديگر به بخوانيد نظر مي رسد اين روزها هم دانش آموزان و هم معلمان و مربيان سهم زيادي را براي اختلافات خانواده و تاثر آن در كاهش نمرات تحصيلي قائلند. از سوي ديگر دانش آموزان موفق و مستعد نيز معتقدند: محيطگرم، صميمي و اطمينان بخش خانواده عاملي اساسي در ارتقاي تحصيلي و خلاقيت آنان بوده است. اين دانش آموزان همچنين مي افزايند: ما تفاوت چنداني با ساير دانش آموزان خانواده نداريم قدرت و نيروي زيادي به ما مي بخشد. احساس مي كنيم هرچه تلاش مي كنيم خانواده بيشتر ما را مورد محبت و حمايت خود قرار مي دهد. وقتي مورد حمايت و محبت قرار مي گيريم، تلاش بيشتري مي كنيم. به گفته بسياري از خانواده ها پژوهشگران، از بسياري از جهات و روابط متفاوتند; از جهت گرمي، اغماض، شتابزدگي، آزادمنشي، فعال بودن و مانند اينها، والدين خونگرم محبت خويش را ابراز مي كنند و فرزندان خويش را نيز تشويق مي كنند تا احساسات خود را بروز دهند. در خانواده خشن، هيچ يك از اعمال فرزندان موافقت والدين را جلب نمي كند. مادران از ابراز محبت به فرزندان خود دريغ مي كنند و پدران با تحكم و سلطه با فرزندان خود برخورد مي كنند. ( ) 1 در ادامه، همين پژوهشگران تاكيد مي ورزند: خانواده محيطامن و آرامش بخشي است كه عمده ترين نيازهاي فرزندان رافراهم مي سازد. اگر همين نظام قادر نباشد اين نيازها رابرآورده سازد، ساير نظامها از عهده تامين اين نيازها به سختي برمي آيند. خانواده مي تواند با حمايت خود مامني در برابر ناكاميها و نوميديها باشد. به سراغ برخي از والدين رفته و در اين باره از آنها جويا مي شويم. آقاي مهندس نريماني مي گويد: هر چقدر بين پدر و مادرتفاهم و محبت برقرار باشد، فرزندان احساس خوبي داشته و بهتر درس مي خوانند و شخصيت ارزشمندي خواهند داشت. در خانواده شما تا چه حد اين جو تفاهم آميز برقرار؟ است راستش را بخواهيد نمي توانم بگويم تا به حال توانسته ام فضاي مناسبي براي فرزندانم تهيه وتدارك ببينم. وقتي من در محيط كارم مشكل دارم چگونه مي توانم در محيط خانواده، با آرامش و متانت با همسر و فرزندانم برخورد كنم. موقعيتهايي پيش آمده كه نتوانيد با آرامش و متانت باآنها برخورد؟ كنيد بله، گاه متوجه شده ام سرمسائل جزئي آغازگر نزاعي بوده ام. خوشبختانه همسرم موقعيت كاري مرا درك مي كند وهمين امر باعث مي شود مشكل چنداني پيدا نكنيم. آقاي علي اسماعيلي نقاش ساختمان 40 ساله در حالي كه با لباسهاي رنگي، نردبان و وسايل كارش را در دست نگه داشته بود، در پاسخ به سوال ما گفت: زماني كه وضع كار خوب وضع باشد، خانواده ام هم خوب است. وقتي كه بيكار باشم اوقاتم تلخ مي شود. خانم س شهاب آبادي باچهره اي كه حاكي از خستگي يك روز كار و تلاش دارد، با يك دست شانه تخم مرغ و در دست ديگر مقداري كاهو و ميوه برداشته است، سعي مي كند براي اندكي استراحت، وسايلش را بر روي سكويي قرار دهد. وي در پاسخ ما چنين گفت: من و همسرم هر دو كار مي كنيم و زحمت مي كشيم ولي فرزندمان 2 تا تجديد آورده است. به نظر شما علت در؟ چيست خيلي چيزها. مثلا همين كه هم من و هم همسرم هر دو مدت زيادي در خانه ازاينكه نيستيم نمي توانيم براي گردش و تفريح فرزندانمان پول زيادي كنار بگذاريم. از اينكه مجبوريم به دعوتنامه مدرسه جواب رد داده و عذرخواهي اگر كنيم هم با هزار زحمت از اداره مرخصي بگيريم مجبوريم هول هولكي سري به مدرسه زده و حرفهاي معلمان را بشنويم كه چرا به وضعيت درسي بچه تان نمي رسيد. اگر برايتان مهم نيست خب فكر ديگري بكنيد. خانم رفعت مهرابيان منشي مطب 38 ساله پس از آنكه آخرين بيمار را به اتاق دكترهدايت كرد، در پاسخ به سوالات ما گفت: من صبحها در يك بيمارستان منشي بخش هستم و بعد از ظهرها منشي دكتر. ساعت 78 شب به منزل مي روم. مدتي است با همسرم اختلاف پيدا كرده ام. اخيرا متوجه شدم هرچقدر ميزان اختلافاتمان بالا مي رود; مدرسه، من و همسرم را بيشتر احضار مي كند. گاه در وسط هفته به محل كار من يا همسرم زنگ مي زنند و درخواست مي كنند براي مشخص شدن وضعيت تحصيلي دخترم به مدرسه مراجعه كنيم. در ثلث دوم دخترم تجديد شد. با مراجعه به مشاور مدرسه متوجه شدم بايد سعي كنم دخترم از اختلافات ما كمتر اطلاع پيدا كند. بعدها متوجه شدم كه غالب اختلافات ما در اواخر ماه يعني 20 و 22 به بعد بيشتر مي شود. خب كساني كه كارمند باشند مي دانند من چه مي گويم. بديهي است فراهم ساختن محيطي عاري از تنش ها و مشكلات دردرون خانواده به عهده والدين است. اما نبايد فراموش كرد كه خانواده نيز در خلاء بسر نمي برد و با ساير نهادهاي جامعه ارتباطي وسيع و عميق دارد. هر تاثير و تغييري در نهادهاي جامعه، خانواده را متاثر مي سازد و بر استعدادهاي دانش آموز و كسب نمرات تحصيلي تاثير مي گذارد. به گفته زهره سعادتيان: به خانواده ليلا بگوييد حداقل اين يك ماه دندان روي جگر بگذارند. من قول مي دهم ليلا نمره خوبي بياورد. به نظر مي رسد خانواده نيز بايد همپاي تلاشهاي دانش آموز تواناييها و قابليتهايي را كسب كند. گاه دلسوزي هاي خانواده موثر و گاهي غيرموثر است. اينكه چگونه خانواده قادر است فضايي صميمي و عاري از تنش برقرار سازد تا فرزندان در پرتو آن به تلاش و تحصيل بپردازند، به والدين بستگي دارد. آنها نيز بايد براي باز كردن قفل مشكلات كليد مناسبي را تهيه نمايند. اين كليد امكانات و تواناييهاي مناسب گاه است اين تواناييها و امكانات در دسترس است، فقط بايد آنها را شناخت و از آن بهره مند شد. گاه بايد براي كسب آن تلاش كرد. برخي از والدين معتقدند: وظيفه ما تهيه امكانات اوليه نظيرپوشاك، غذا، دفتر و كتاباست. اين معلمان هستند كه به خوبي به وظايف خود نمي پردازند. آقاي سعيد مهربان كارمندبازنشسته درباره نقش معلمان چنين مي گويد: اگر معلم خوب درس ندهد، از دست من چه كاري برمي آيد. روشهاي جديد آموزش فرق كرده است. زمان ماجور ديگري ياد مي داند. من كه از روشهاي تدريس امروزي هيچ سردر نمي آورم. با آنكه خودم ديپلم دارم اما اصلا كتابهاي دوره دبيرستاني و حتي راهنمايي را متوجه نمي شوم. اين وظيفه معلم است كه با مناسبترين روشها، باعث كاهش افت تحصيلي شود. الان مي گويندنظام جديد آمده، پيش دانشگاهي دارند. يك ترم مي روند بعد درسهاي جديد و ترم جديد. من و همسرم از نظام آموزشي جديد سر درنمي آوريم. وقتي از فرزندانمان هم سوال مي كنيم، توضيحات آنها نيز ناقص است و دقيقا اطلاعي ندارند كه نظام آموزشي جديد چه طوري است. نظام آموزشي گاه تصور بر اين است كه هنوز نظام آموزشي دقيقا نمي داند چه انتظاري از شخص دانش آموز در پايان يك سال تحصيلي و يا يك ترم هنوز دارد مربيان برخي از دبيرستانها و مدارس باور ندارند كه بايد در جلسه امتحان، ميزان سر و صداها به حداقل برسد، بلندگوي مدرسه سالم باشد، فضاي جلسه امتحان فضايي بدون دغدغه باشد. براي جلسه امتحان نور مناسب، هواي كافي، صندلي مناسب و برنامه ريزي شايسته، تاثير مطلوبي بر نمرات تحصيلي دانش آموزان دارد. به گفته هاي آقاي مجيد احساني دانش آموز سال سوم هنرستان و شميم اسكندري سال سوم دبيرستان نيم نگاهي بياندازيد. چرا اطلاعات مناسب در اختيار دانش آموزان قرارنمي گيرد، چرا به آنها گفته نمي شود از كدام بخش و يافصل كتاب سوالات بيشتري مي آيد و نمره بيشتري را اين بخشها به خود اختصاص مي دهد، سوالاتي است كه از آقاي سعيد ساداتي دبير راهنمايي مي پرسم. در اصطلاح معلمين بودجه بندي و ميزان بارم نمره درروزهاي آخر به دست ما مي رسد. اداره خيلي دير اقدام به تهيه اين بودجه بندي مي كند. هر سال اعتراض مي كنيم ولي چه فايده دارد. دانش آموزان نيز مجبورند از ابتدا تا انتهاي كتاب را بخوانند بدون آنكه بدانند روي چه بخشهايي بيشتر سرمايه گذاري كنند و چه بخشهايي اولويت ندارند. به نظر مي رسد معلمان مستقيم ترين و نخستين عنصر ازمجموعه نظام آموزشي هستند كه به طور مداوم در ارتباط با دانش آموز و اولياي وي قرار دارند. اگر به بخش دانش آموز در همين نوشته مراجعه كنيد، در خواهيد يافت كه معلم قبل از ياد دادن درس و مطالب درسي، مسئوليتهاي بيشتري دارد. بخش عمده قابليتها و تواناييها به عهده معلم است و اوست كه بايد به دانش آموز هنر رويارويي با مشكلات را آموزش دهد، هنر صحيح مطالعه كردن، هنر برنامه ريزي درسي و زندگي و غيره را ياد دهد. وقتي از خانم زهره س دبيرراهنمايي منطقه 17 آموزش و پرورش در اين باره سوال كرديم در جواب گفت: ميزان مطالب درسي براي 9 ماه تحصيلي زياد پايه است دانش آموزان ضعيف است، فرصت زيادي براي معلم باقي نمي ماند و او مجبور است به سرعت مطالب كتاب را ياد دهد. كميت و اتمام كتاب مهمتر از كيفيت است. نهادهاي اقتصادي و اجتماعي خانواده، مدرسه و نظام آموزشي به صورت مجزافعاليت نمي كنند بلكه درون مجموعه اي از روابط ومناسبات قرار هريك دارند از اين روابط و مناسبات هم بر خانواده، مدرسه و نظام آموزشي تاثير كرده و هم اثر مي پذيرند. به گفته برخي از پژوهشگران تعليم و تربيت وجامعه شناسي آموزش و پرورش، مشكلات اقتصادي واجتماعي در عميق ترين لايه ها و زواياي خانواده، مدرسه و نظام آموزشي تاثير گذاشته و به اين ترتيب در نمرات تحصيلي دانش آموزان منعكس مي شوند. شايد نيازي به طرح نظرات اين متخصصين نباشد. آقاي اسماعيلي (نقاش ساختمان ) در ادامه صحبتهاي قبلي خود همين نظرها را با زباني ساده مطرح مي كند: فرزند اولم نتوانست به تحصيل خودش ادامه دهد. چندين بار تجديد شد و نهايتا مجبور شدم كه با خودم به سر كار ببرم. آن موقع هنوز كار درست و حسابي نداشتم. خيلي موقعها بيكار بودم و بعضي وقتها كار مي كردم. مجبور شدم به شهرستان بروم و كارگري كنم. دومين فرزندم نسبتا درسش خوب است ولي سومي تعريفي ندارد. آقاي اسماعيلي براي اثبات حرفهايش، دستش را جلوآورده و مي گويد: به كف دستهايم نگاه كنيد پوستش صاف است. هروقت دستم زبر بوده، اخلاقم بهتر است، كمتر در خانه سر و صدا راه مي اندازم، درس بچه ها هم خوبتر است. به گفته هترينگتون و پارك دو تن از برجسته ترين روان شناسان معاصر، خانواده ها در انزوا آنها كاركردي ندارند از محيط و رويدادهاي بزرگتر فرهنگي، فيزيكي، اجتماعي و تاريخي پيرامون خود تاثير مي پذيرند. به ميزاني كه جو اجتماعي حمايت كننده يا تنش زا باشد، مي تواند روابط خانوادگي را تغيير دهد. ( ) 2 تامين اين جو اجتماعي حمايت كننده يا تنش زا به عهده مسئولان و كارشناسان اقتصادي، اجتماعي و سياسي است. هرگونه سياستگذاري و يا اجراي سياستها مي تواندتاثيرات مطلوب و يا نامطلوبي بر جامعه بگذارد. كارنامه تحصيلي دانش آموز، صرفا يك برگه نيست كه در آن تعدادي نمره ثبت شده است بلكه اين كارنامه برگه، خانواده، كارنامه نظام آموزشي و كارنامه نظام اقتصادي، اجتماعي و سياسي جامعه است. به گفته برخي از متخصصين تعليم و تربيت كارنامه تحصيلي دانش آموز ملاك معتبري را براي ارزيابيهاي دقيق از كارامدي نظام اقتصادي و اجتماعي جامعه، نظام آموزشي و خانواده فراهم مي سازد. چه، ( كارنامه ) بازتابي از اقدامات دانش آموز، خانواده، نظام آموزشي و حكومت را در قالب نمره نشان مي دهد. اين نمره ماحصل فعاليتهاي دانش آموز و ساير نهادهاي جامعه است. دانش آموز در خلاء زندگي و تحصيل نمي كند بلكه، درون مجموعه در هم تنيده اي از روابط و مناسبات قراردارد. روابط با خانواده، روابط با معلم و روابط مدرسه، با جامعه و اجتماع. هريك از اين روابط، سهمي را در رشد و بالندگي دانش آموز ايفا مي نمايند. در جامعه اي كه هريك از اين نهادها - خانواده، نظام آموزشي - به خوبي وظايف خود را شناخته و به صورت هماهنگ در تحقق اين وظايف مي كوشند قطعا استعدادها شكوفاتر شده و امكان خلاقيت بيشتري را براي اكثريت احاد جامعه و دانش آموزان فراهم مي نمايند. در چنين جامعه اي نگراني از اين است كه نتوانند تمامي استعدادها، خلاقيتها و ظرفيتهاي عالي بشري را شكوفا سازند و به عكس در جامعه اي كه هريك از اعضاي خانواده نظام آموزشي و نظام اقتصادي و اجتماعي دچار نارساييهاي جدي شده و يا قادر نباشند به صورت هماهنگ به تحقق وظايف اصلي خويش شكستهاي بپردازند، تحصيلي وافت هاي تحصيلي فزاينده خواهد بود. گاه برخي از نظامهاي آموزشي با مشاهده افت ها و شكستهاي تحصيلي، در تعيين سهم نارساييهادر هريك از نهادهاي جامعه مي كوشند و برخي از سيستم هاي آموزشي به پنهان كردن مسئله و پاك كردن صورت مسئله مي پردازند. برخي از سيستم هاي ديگر هم صورت مسئله را پاك كرده و هم بر كساني خرده مي گيرند كه صحبت از اين واقعيتها مي كنند. دانش آموز دقيقا نمي داند علت تجديدي او چيست و تازه اگر علت را جسته و گريخته دريابد، نمي داند براي رفع نارساييها و كاستيها، چه اقدامي انجام دهد تا ديگر بار شاهد اين تنبيه نباشد. به نظر شما تا پانزدهم مرداد - آغاز امتحانات - دانش آموز، خانواده، و نظام آموزشي بايد چه امكانات، تواناييها و قابليتهايي را فراهم كنند تا شاهد شكستهاي تحصيلي كمتري؟ باشيم وظايف آنها؟ چيست پانوشتها: - 1 روانشناسي تربيتي لي. جي. كرانباخ ترجمه مسعود رضوي ج اول انتشارات دهخدا چاپ دوم 1351 صفحه - 20189 روانشناسي كودك از ديدگاه معاصر، اي، ميويس هترينگتون، راس، دي، پارك، ترجمه مترجمان، ج دوم انتشارات آستان قدس رضوي معاونت فرهنگي 1372 صفحه. 100