Hamshahri corpus document

DOC ID : H-750419-1217S1

Date of Document: 1996-07-09

اصفهان، نگيني بر تارك هنر معماري و شهرسازي بافت قديم شهرهاي تاريخي ايران را پاس بداريم وجود ساختمانهاي تاريخي، از جمله دلايل توجه به بازسازي بافتهاي قديمي شهرهاست محله قديمي جماله اصفهان، يك تجربه در احياء بافتهاي قديمي شهرها . اصفهان - خبرنگار همشهري: كشور ايران با سابقه ديرينه تمدن و فرهنگ غني خود، از جمله كشورهايي است كه داراي شهرهاي تاريخي بسيار است، بررسي كالبدي اين شهرها حاكي از وجود محله هايي با بافت و سيماي قديمي است كه به دليل فرسودگي و ويراني، خالي از سكنه و جمعيت شده است. بدون شك، وجود ساختمانهاي باارزش تاريخي، اشغال بهترين اراضي شهري و توسعه بي رويه شهرها، از جمله دلائلي است كه پرداختن به مسائل و مشكلات اينگونه بافتها را توجيه مي كند. در بررسي محلات قديمي و تاريخي درمي يابيم كه محلات قديمي شهرها زماني از پررونق ترين محلات بوده و بزرگان و افرادصاحبنام در اين نقاط شهري مي زيسته اند. وجود خانه هاي بزرگ با معماري خيره كننده، كاروانسرها، بازارچه ها، مساجد و حسينيه ها همگي دلالت بر اين دارد كه در حقيقت، هيات اقتصادي و اجتماعي - مذهبي و سياسي اين گونه شهرها، در اين محله ها جريان داشته است اما در حال حاضرنه تنها خبري از رونق گذشته در آنها نيست بلكه اين گونه محلات از نظر كالبدي نيز دچار فرسودگي شديد و از نظر اجتماعي مسائل و مشكلات گوناگوني را پديد آورده اند كه مردم در اينگونه بافتها به سختي زندگي مي كنند. اينان در انتظار فرصتي هستندكه خانه و كاشانه خود را كه نسل ها در آن زيسته اند، برغم ميل باطني رها و به محلات جديدحاشيه اي نقل مكان كنند. بافت قديم و تاريخي اصفهان ازجمله آثاري است كه تاريخ، باافتخار آنرا فراروي نسلي قرار داده است كه بي توجهي به آن را در شان مردمي فرهنگ دوست و مسئولاني علاقه مند نمي داند. اين بافت نه تنها در ميان شهرهاي قديمي ايران بلكه درگستره شهرهاي تاريخي جهان ازجايگاه رفيع و شايسته اي برخوردار است و چون نگيني بر تارك هنر معماري و شهرسازي شهرهاي تاريخي جهان مي درخشد و به همين سبب اصفهان به عنوان يكي از 5 شهر تاريخي گيتي در يونسكو به ثبت رسيده است. شهري با 85 محله قديمي كه محدوده تاريخي 1300 هكتاري آن به تصويب شوراي عالي شهرسازي و معماري كشور نيز رسيده و بر اين اساس نظرها متوجه احياء بافت قديمي اين شهر تاريخي است. محمد كاظمي رئيس سازمان مسكن و شهرسازي اصفهان ضمن تاكيد برضرورت توجه به بافت قديم شهرها مي گويد: تغيير الگوي شهرنشيني، آثار خود را بر زندگي خانواده ها در دهه هاي اخير برجاي گذارده و اين امر سبب شده است تا براي زندگي به روش جديد، نوع خاصي از شهرسازي و معماري را برگزينند. دگرگونيهايي كه در نحوه رفت وآمد مردم، از جمله استفاده از حيوان تا ما شين به عنوان وسيله نقليه صورت گرفته، تحولاتي كه در نحوه خدمات رساني تاسيسات زيربنايي شهرها مانند آبرساني، برق رساني، گازرساني و... به وجود آمده و يا بر اثر تغييراتي كه در سيستم فرهنگي، آموزشي و درماني حاصل شده. مردم در اين بافتها احساس كردند كه براي انجام هر كاري مشكلي دارند. مثلا ساده ترين مسائل مانند تعميرات منزل يا تجديد بنا، لوله كشي آب يا احداث شبكه فاضلاب، ايجاد حمام خصوصي در منزل و يا آوردن وسيله جديد زندگي را به سختي مي توانند انجام دهند و در مواردي حتي برايشان غيرممكن است. وي اضافه مي كند: مجموعه اين عوامل باعث شد تا به تدريج زندگي در بافتهاي قديمي وتاريخي به شكل جديد امروز جلوه گر شود و چشم انداز مهاجرتها را از اين محلات نشان دهد. در اينجا اين سوال مطرح است كه اگر عمده ترين مشكلات بافتهاي تاريخي در نبود سيستم دسترسي در داخل اينگونه بافتهاحتي براي مواردي از قبيل تردد آمبولانس، آتش نشاني و كمبود خدمات روبنايي و زيربنايي است، پس چه بايد؟ كرد آيا مردم براي برخورداري ازاينگونه خدمات به دل شهرهابايد مهاجرت؟ كنند و يا به حاشيه نشيني شهرها آيا؟ بپردازند اين خود مشكلي بر مشكلات شهرداريها؟ نمي افزايد رئيس سازمان مسكن و شهرسازي اصفهان به عنوان يك اين كارشناس، موارد را رد نمي كند اماخود براي دخالت در جهت رسيدگي به محلات قديمي و تاريخي دلايل و ضرورتهاي زيادي را مد نظر دارد. وي در اين زمينه به مسائل اجتماعي، نيازهاي فرهنگي و مذهبي و ضرورتهاي اقتصادي اشاره دارد و توجه مسئولان و دست اندركاران به هر يك از آنها را لازم مي داند. مهندس كاظمي رسيدگي نكردن به وضع معماري و شهرسازي بافتهاي قديمي و فرسوده را باعث تهي شدن تدريجي آنها از جمعيت، توسعه حاشيه اي شهرها و گسترش بي رويه و افقي آنها مي داند. وي مي گويد: در اين حالت است كه شهرها از مقياس واقعي خودخارج مي شوند و مديريت شهري رابا مشكل مواجه وي مي سازند در زمينه بعد فرهنگي و مذهبي بافتهاي قديم اضافه مي كند: بهترين يادگارهاي فرهنگي و مذهبي را در اينگونه بافتها مي توان ملاحظه كرد كه ساختمانهاي با ارزش قديمي، تاريخي و مذهبي محل زندگي علما، بزرگان و دانشمندان اسلامي و محله هاي مربوط به مذاهب مختلف مانند مسيحيان، كلميان و زرتشتيان ازجمله آنها است. آيا انجام اقدامات عمراني دربافتهاي تاريخي توجيه؟ اقتصادي دارد رئيس سازمان مسكن وشهرسازي اصفهان در اين زمينه وجود شبكه دسترسي شهري در اطراف اين گونه بافتها، وجود تاسيسات زيربنايي، وجود زمينهاي ارزان براي توسعه شهر، استقرار اينگونه محلات در مركزيت شهر و دسترسي ساكنين آنها به خدمات شهري، جذب توريستهاي داخلي و خارجي و استفاده از ساختمانهاي موجود در داخل بافتها براي خدمات روبنايي را نشانه دلايل توجه به بافتهاي قديم شهرها ذكر كرده و اضافه مي كند خوشبختانه دولت جمهوري اسلامي ايران با امعان نظر به اين مهم، اخيرا آئين نامه اي در تامين نياز دستگاهها از ساختمانهاي موجود در اين بافتها را به تصويب رسانده است. محله اي از دوران صفوي محله جماله كجا؟ است و تجربه حاصل از آن كدام؟ است جماله محله اي است با 17 هكتار وسعت كه با مسجد جامع اصفهان 500 متر فاصله دارد. اين محله با 3000 نفر جمعيت ويژگيهاي خاصي دارد كه اين ويژگيها در راستاي معماري و شهرسازي اين محله تاريخي است. اين محله كه از ديربازجماله ناميده شده است، زيرمجموعه اي از محله در دشت بزرگ اصفهان به حساب مي آيد كه خود سه بازارچه ديگر را به عنوان مراكز محله اي در بردارد. بازارچه حاج محمد جعفر آباده اي - بازارچه وزير كه در گذشته با مركزيت اول پيوستگي داشته و بازارچه دومتار كه مشخصا در گذشته دور، بخشي ازبازار در دشت بزرگ را تشكيل مي داده است كه وجود بناهاي عمومي، بافت مسكوني، بازارچه ها، فضاهاي عمومي و خصوصي آن، همه نشات گرفته از فرهنگ اسلامي است. خلاصه اينكه مي توان ادعا كرد كه كمتر محله اي اين همه امكانات شهري را به صورت يكجا داراست كه خود امتيازي است بر ديگر محلات شهري. اين نوشته گزارشگر نيست، بلكه سخن مشهدي غلامحسين است كه به گفته خودش 88 سال است آب اين محله را مي خورد. او مي گويد: جماله نشينهاي قديمي با كارهاي انجام شده در اين محله ديگرباور دارند كه زمينه مساعد براي انجام كارهاي بيشتر در اين محله كه با خشت و گل پابرجايش از قرنها پيش حكايت ها مي كند وجود دارد و بايد كاري كرد كه روايت گري اين راويان ساكت و صامت اما باعظمت و گويا، محو نشود. براستي كه اين چنين است و چه شيرين مي گويد مشهدي غلامحسين كه: اين خشت و گلها از سردي و گرمي دوران شكسته نشده اند و با قامت رسا، الهام بخش فرهنگ دوستان و مشتاقان تاريخند، پس شما نيز از آن پاسداري كنيد. واقعيت اين است كه جماله به سختي از فرسودگي تدريجي كالبدي و تخريبهاي ناشي از بمبارانهاي دشمن در طول جنگ تحميلي رنجور بوده كه با اقدامات ترميمي، كمي از مصائب آن فروكش كرده است. مصائب سالهاي گذشته باعث گرديد تا اين محله، بخش زيادي از جمعيت خود را به علت مهاجرت ساكنان اصلي از دست بدهد و اقشار جديد با وجود مشكلات، در اين محله سكني گزينند. رئيس سازمان مسكن و شهرسازي اصفهان در زمينه ايجاد شرايط دسترسي در اين محله نكاتي را متذكر مي شود كه نشان دهنده امكان ايجاد ضرورتها درحد ممكن در اينگونه بافتها است. محله اي كه زماني عرض كوچه هايش /1 5از متر بيشتر نبود اما حالا به بركت اقدامات اساسي نه تنها اين كوچه ها به طور عمده محل عبور انواع اتومبيلهاي متعلق به ساكنان آن است بلكه حركتهاي گسترده اي نيز براي ايجاد تاسيسات روبنايي در آن صورت گرفته و يا در دست انجام است بدون آنكه هويت خود را از دست بدهد. وي به عنوان رئيس سازمان مجري بهسازي و احياء محله جماله، تعريض شبكه معابر، احداث شبكه فاضلاب، ايجاد مدرسه و كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان بازسازي مدرسه قديمي قدسيه باقيمانده از دوران صفويه و تملك زمين را از جمله اقدامات به عمل آمده در محله جماله طي سالهاي اخير برشمرد. محله اي كه كوچه هاي پرپيچ و خم و بن بست گذشته اش اكنون پيوستگي يافته و ساكنانش از خدماتي چون آب، برق، گاز لوله كشي و تلفن برخوردار شده اند. او با بيان ويژگي ها و تجارب بدست آمده از محله جماله، پيشنهادهايي براي اينگونه محلات در هر شهر وديار از گوشه و كنار كشورمان دارد و مي گويد: تجربه نشان مي دهد كه بهسازي و احياء بافتهاي تاريخي به عنوان پروژه اي خاص و پيچيده پيش روي ما است و بايد براي تمامي آنچه كه به عنوان مديريت اجرايي پروژه ها در نظر گرفته ايم تجديد نظر كنيم و براي اينگونه پروژه ها تعاريف خاص و معيارهاي جديدي را مطرح سازيم. اين تعاريف كدام؟ است وي مي گويد: در اين پروژه ها بجاي سرو كار داشتن با زمين و مصالح ساختماني با مردمي طرف هستيم كه با ويژگي هاي مخصوص يا در مالكيت خود زندگي مي كنند، يا به اين محلات مهاجرت كرده و اجاره نشيني مي كنند. وي اين ويژگي ها را اين چنين توصيف مي كند: باقيمانده نسلهاي قبل، مالكيني كه محل زندگي خود را ترك كرده اند و اجاره نشين ها و مهاجرين. رئيس سازمان مسكن و شهرسازي اصفهان در مورد اول مي گويد: وابستگي شديد نسبت به محله - كوچه و خانه و زندگي در اين بافتها باعث مي شود كه اين باقيماندگان نسلهاي قبل با وجود مشكلات، زندگي در همين خانه ها را بر زندگي در محلات جديد ترجيح دهند و گاهي پيشنهاد خريد خانه آنها بوسيله دستگاههاي اجرايي پروژه، همچون واقعه اي بسيارمهم است كه شايد ماهها در خانواده به عنوان اساسي ترين بحث مطرح شودو موافقت يك خانواده به مدت زمان طولاني نياز دارد. در ارتباط با مالكيت خانه هاي خالي نيز مي گويد: اين مالكين افرادي هستندكه نتوانسته اند مسائل سهم الارث خود را حل كنند و يا بنا بدلائلي امكان تماس با اينگونه مالكان در خارج از كشور نيست. اما در مورد اجاره نشينان اينگونه بافتها مي توان گفت: عده اي سكونت در خانه هاي اين قبيل بافتها را به دليل ارزاني اجاره بها انتخاب كرده اند و دسته اي ديگر مهاجرين خارجي ( افغاني ها )هستند. چه بايد؟ كرد آيا بايد گذاشت و؟ گذشت يا تدبيري انديشيدو حفاظت كرد واحياء؟ نمود بدون شك چاره ساز، دورانديشي با تدبير است. اما ؟ چگونه رئيس سازمان مسئول احياء بافت قديم جماله بر اين باور است كه براي اجراي پروژه بافتهاي قديمي و تاريخي نمي توان از هر نيروي اداري و اجرايي استفاده كرد پس برنامه ريزان بايد در انتخاب افراد دقت ويژه كنند. وي استفاده از نيروهائي را كه در اين گونه بافتها بنوعي زندگي كرده اند، كمكي بزرگ و موثر به پيشرفت پروژه مي داند و مي گويد بكارگيري افرادي كه عشق و اعتقاد به اجراي اين نوع پروژه ها داشته باشند، بازده كار را بالا خواهد برد. وي ارتباط صحيح با مردم و عوامل مورد اطمينان مردم رادر اين باره كارساز مي داند و با تاكيد بر جلب اعتماد عمومي، جذب مشاركت ساكنان با تفهيم عام المنفعه بودن پروژه و مديريت واحد را از عوامل موثر در پيشبرد اجراي پروژه احياء مي داند.