Hamshahri corpus document

DOC ID : H-750416-1033S1

Date of Document: 1996-07-06

تازيانه گزند بر ميراث فرهنگي كردستان هيچ نظام امنيتي و حفاظتي براي آثار فرهنگي اين استان وجود ندارد. از سرنوشت كتيبه تنگيور و آثار قلعه ها و غارهاي كوچك اطلاعي در دست نيست قرآن نفيسي كه دوبار به سرقت رفته است پس از يافتن دوباره به همان محل اوليه بدون حفاظت منتقل شده است. اشاره: استان كردستان، منطقه اي كوهستاني و خوش آب و هواست، اين استان مساحتي حدود 28000 كيلومتر مربع از خاك كشور را تشكيل مي دهد. اين سرزمين در روزگار ايران باستان محل و ماواي زندگي اقوام گوناگون از جمله مسكن قوم ماد، محل عبور آشوريان و گذرگاهي در مسير كاروانهاي مختلف بوده است. بر اين مدعا آثار باستاني موجود در موزه هاي مختلف ايران و جهان، اشياء و ساخته هاي مردمان قديم مربوط به قبل و بعد از اسلام گواه است. علاوه بر آثار باستاني و ميراث فرهنگي متنوع در استان، چشم اندازهاي رودخانه ها طبيعي، و آبشارهاي كوچك و بزرگ جلوه اي ديدني در اين منطقه پديد آورده است. البته اين استان محل حيات وحوش و حيوانات گوناگوني است كه بسياري از جانوران بومي از نظر ژنتيكي نادر هستند. بنابراين استان غربي كشور كردستان داراي جاذبه هاي طبيعي و باستاني گوناگوني است. اما با كمال تاسف ميراث فرهنگي اين منطقه هيچگاه ازگزند تخريب و نابودي به دور نبوده است، دخالت و چپاول انسانهاي حريص و سودجو از سويي و خشم طبيعت ( سيل، آب، باد.. ) از سوي ديگر، موجب ويراني آثار گذشتگان شده است. در اين مطلب اشاره اي كوتاه به آثار باستاني وعدم توجه به اين ميراث گرانبهاي ملي داريم. باستانشناسان بعد از دزدان استان كردستان داراي آثار فرهنگي مختلفي است، اين ارثيه هاي گذشتگان به دوره هاي قبل و بعد از اسلام تعلق دارد. آثار و معماريهاي باقيمانده از زمانهاي پيش از اسلام نشان از جريان زندگي در اين ناحيه دارد. آثار كتيبه ها، غارها و قلعه هاي ساخته شده قبل از اسلام و حتي قبل از ميلاد مسيح بر سيماي كردستان نمايان است، ميراث فرهنگي كردستان مكمل واقعي تاريخ ايران است. قلعه زيويه، غار كرفتو، تخت سليمان، كتيبه تنگيور، قلعه قپلانتو از جمله آثار معماري قبل از ميلاد در استان كردستان است. همچنين ورود اسلام به ايران و تاثير فرهنگ اسلامي در منطقه كردستان، مساجد، قلعه ها، كاروانسراها و اشياء و صنايع دستي بي شماري ساخته شد، همچنين علما ودانشمندان علوم اسلامي و قرآني، به نوشتن و گردآوري نسخه هاي خطي پرداختند. حتي سنگ نوشته هايي هم باقي مانده است قناتها، حمامها و معماريهاي ديگر اسلامي دراستان وجود دارد. اين آثار گرانبهاي فرهنگي و تاريخي همواره از گزند آفات انساني و طبيعي به دور نبوده است. غارتگران و سوداگران فرهنگ ملي از زمان پيدايش اين آثار دست به غارت زده اند و حاميان ميراث فرهنگي و باستانشناسان بعد از يغماگران رسيده اند. غارتگران زيويه روزنامه كيهان در يكي از روزهاي بهار 1325 خبر از پيدايش شبه شهري قديمي در زيويه سقز داد، اما خبر محرمانه آن پيش تر به گوش دزدان رسيده بود. قبل از درج اين خبر سالها قبل يغماگران با كندن و تخريب معماري خارق العاده آن بسياري از اشياء و آثار فلزي (نقره اي و طلا ) را به سرقت برده اما بودند سرقت قانوني هم در تابستان سال 1325 شروع شد. وزارت فرهنگ و هنر وقت مجوز عمليات حفاري تجاري را صادر مي كند، مجوز به نام يكي از كارشناسان آن وزارت بود. اين شخص با هماهنگي مسئولين وقت به تخريب و ويرانگري قانوني پرداختند. آنان تازيانه اي بر قلعه زدند، كه هنوز آثار مخرب آن باستانشناسان و فرهنگ دوستان را رنج مي دهد. اينان بسياري از آثار و دست ساخته هاي مردمان پيش از ميلاد را به سرقت بردند، تا زينت بخش موزه هاي اروپايي شود. اينان ساخته هاي مربوط به تمدن هاي سكايي و آشوري ساكن در منطقه را به غارت بردند. علاوه بر سرقت، معماري خشتي - سنگي را ويران كردند به طوري كه هنوزجاي زخم كلنگشان بر پيكر قلعه باقي است، و سالها از حفاريهاي تجارتي گذشت تا اينكه در سال 1355 باستانشناسان واقعي به عمليات حفاري و تحقيق مجدد پرداختند. غار كرفتو، تاريك و مهجوريكي از آثار معماري سخره اي مربوط به قرن سوم ( ق. م ) در استان كردستان غاركرفتو است، اين غار شاهكار معماران دوره اشكاني است، مجسمه سازان و معماران اين دوره از سنگ ها خانه ساخته اند، و بر سنگها حكاكي كرده اند، و بقاياي آثار هنوز باقي است. اما تاسف انگيز است كه غار مورد بي مهري قرار گرفته، و هيچ كس نمي داند، هنگام كشف آن چه آثار گرانبهايي وجود داشته و به غارت رفته است. اين غار با وجود داشتن اتاقهاي گوناگون و راهروهاي طولاني و قابل عبور، هنوز هيچ روشنايي و نوري ندارد، همچنين جاده منتهي به آن خاكي و بسيار نامناسب است. هيچگونه سيستم نظارتي براي بازديدكنندگان و توريستهاي داخلي و خارجي وجود ندارد. مجسمه هاي نيم تنه جلو در ورودي در حال تخريب كامل است. و بازديدكنندگان با بي توجهي و نوشتن جمله هاي يادگاري معماري آن را لكه دار مي كنند. لذا بر مسئولين ذي ربطواجب و لازم است، توجه بيشتري به اين اثر ملي داشته باشند، و آن را ازگزند انسان و طبيعت رها كنند. تا هم موجب بقاي غار شود و هم باعث توسعه توريسم گردد. البته از سرنوشت ديگر آثار باستاني و ملي در اين منطقه اطلاع دقيق وجودندارد، و حتي هيچ نظام منسجم امنيتي و حفاظتي براي حفظ آثار وجود از ندارد، سرنوشت كتيبه تنگيور و آثار قلعه ها و غارهاي كوچك اطلاعي در دست نيست، اين بي اطلاعي به نوعي عدم حفاظت را مي رساند. سرقت قرآنهاي نفيس تاريخي قبل از انقلاب با پيدايش قرآن خطي نقل (مربوط به صدر اسلام ) به سرقت رفت، بعد از انقلاب هم از دستبرد دزدان در امان نبود. و دوبار به سرقت رفت. و بعد از يافتن اين اثر نفيس به همان مكان ناامن بازگردانده شد. قرآن خطي شيخ مولان آباد سقز با قدمت 350 سال در سال 67 مورد دستبرد قرارگرفت و بعد از مدتي با تلاش نيروي انتظامي پيدا شد، و به همان محل وروستا بازگردانده شد. روزنامه همشهري در روز چهارشنبه 12 ارديبهشت از قول يكي از مسئولين ميراث فرهنگي استان كردستان خبر سرقت قرآن نفيس سلين اورامان را درج كرد كه هنوز در دست سوداگران ميراث ملي مي گردد، تا مشتري بين المللي بيابد. از سرنوشت بسياري از آثار و نوشته هاي خطي در استان يا هيچ اطلاعي در دست نيست، يا اطلاع كمي وجود در دارد حالي كه اين قرآنها و كتابهاي خطي حاصل تلاش علمي علما و دانشمندان ايران زمين است، ما حتي خدمات علمي آنان را ارج نمي نهيم، و با تدوين مقررات و تصويب بودجه هاي مناسب به جمع آوري و حفاظت اين نوشته ها نمي پردازيم. اين امر ناسپاسي به دانشمندان گذشته و خيانت به آيندگان است. بسيار آسان است كه با همتي ملي موزه اي مخصوص نسخ خطي ساخته شود، تا هم اين آثار درامان باشد و هم به توسعه توريسم كمك كرده باشيم و به جاي تزيين موزه هاي اروپايي و خارجي در كشور موزه هايي با آثار نفيس داشته باشيم. معماري اسلامي در مسير تخريبدر ابتداي سال جاري ( ) 75 خبر تخريب پل تاريخي صلوات آباد بيجار به گوش رسيد، سال گذشته هم بازديدكنندگان امام زاده باباگرگر خبر از تخريب اين بنا دادند و از اين خبرها هر از چند گاهي ديده مي شود. اما واقعيت براي ساكنان نزديك اين آثار بيشتر ملموس است. هر ساله بر اثر سيل، آب، باد و انسان بسياري از قلعه ها، پلها و قناتهاي قديمي تخريب مي شود و از بين مي رود. آثار معماري اسلامي در استان كردستان بي شمار اما اقدامات حمايتي، حفاظتي ومرمت كاري بسيار قليل البته است در سالهاي اخير سازمان ميراث فرهنگي استان با همت عالي كارشناسان خود به مطالعه و تحقيق پرداخته است. و با اولويت بندي به بازسازي، مرمت و حفاظت از آثار و ميراث فرهنگي منطقه پرداخته است. اما اين كافي نيست، و مسئولين سازمان برنامه و مجلس بودجه، محترم شوراي اسلامي، مردم منطقه و پژوهشگران ارجمند بايد با هماهنگي و ارتباط مستمر در جهت حفظ آثار ملي بكوشند. و از آثار گذشتگان صيانت شود، و بستري براي توسعه فرهنگي، اجتماعي و اقتصادي فراهم شود. اين مهم مي تواند، چرخهاي صنعت بدون دود ( توريسم ) را به حركت در آورد كه بهره هاي فراواني براي كشور در پي خواهد داشت. موسي رحيمي