Hamshahri corpus document

DOC ID : H-750412-793S1

Date of Document: 1996-07-02

گردش ميوه و تره بار ديگران كاشتند، اينها خوردند! اينكه ميدان هاي ميوه و تره بار - همچون ديگر نهادهاي خدماتي و اقتصادي - در ساختارهاي كلان شهري چون تهران /7 5با ميليون نفر جمعيت ثابت و حدود 5 ميليون نفر جمعيت متحرك چگونه بايد طراحي و ساماندهي شوند، بسته به اهميت اين ساختارها، به مطالعات بسيار جامع و پيچيده نياز دارد. دست كم، اين موسسات مطالعاتي صاحب صلاحيت هستند كه بايد جايگاه اين نهادها را در چهارچوب طرح جامع تعيين كنند. ازسوي ديگر، حل و فصل مسائل ابرشهري چون تهران با كوه مشكلات حل ناشدني علاوه بر آن، تجهيز سالانه صدهاميليارد ريال و بسيج هزاران نفر نيروي انساني متخصص و ورزيده، بيش از همه به وفاق و همدلي سياسي نياز دارد. شهري كه تا همين چند سال پيش مسئولان ارشد كشور براي تغيير پايتخت از آن به سبب مشكلات لاينحل آن به توافق رسيده بودند، براي حل مسائل به ديدگاهي فراترو بزرگتر از چهارچوبهاي تنگ جناحي نياز ازاين دارد راه است كه مي توان سرنوشت و محل زيست حدود17 13 تا درصد كل جمعيت كشور را - بدون تحميل كوچكترين هزينه اي به بودجه محدود دولت - به گونه اي بهبود بخشيد كه شايسته شان ميهن عزيز اسلامي مان باشد. درمرحله دوم بعد از توزيع كننده اوليه ميدان داران قرار دارند كه با اضافه كردن مبلغي بربهاي محصول درامدي را بخود اختصاص مي دهند. البته ميدان داران در بعضي مواقع درارتباط مستقيم با توليدكننده قرارداشته و به اين ترتيب عامل توزيع كننده را حذف مي كنند. ميزان حق العمل كاري بستگي به نوع محصول وفروش آن دارد، از محصولات با دوام درصد 20 (هرتومان دو ريال ) و ساير محصولات كشاورزي كه زود فاسد مي شود 10 درصد (هر تومان يك ريال ) بابت حق العمل كاري دريافت مي شود. ليكن هراز چندگاهي ميزان حق العمل به 30 درصد (هر تومان سه ريال ) و حتي بيشتر نيز مي رسد. وجود دلالان و واسطه ها در كانال ارتباطي منبع توليد و مراكز توزيع، هر يك با افزودن مبلغي بر قيمت محصول براي تامين حق العمل خود بتدريج قيمت تمام شده محصولات را افزايش مي دهند. مشكلات اقتصادي و مالي و وجودمحدوديت هاي طبيعي - محيطي، زارعين را در تنگنا قرار داده و خود علت وجودي واسطه ها و دلالان و بعبارت بهتر سلف خرها و شكل گيري نظامهاي دلالي بشمار مي رود زيرا چنين محدوديت هايي مانع ايجاد يك رابطه سالم و مستقيم بين توليدكننده و توزيع كننده اي كه مستقيمامحصولات را به مصرف كننده عرضه مي كند، مي شود. بدين ترتيب مي توان نتيجه گيري كردكه سلسله مراتب روابطي كه ميان توليدكننده و توزيع كنندگان برحسبجبر محيطي واقتصادي شكل گرفته است ناعادلانه بوده و روزبه روز اين روابط ناعادلانه به ضرر توليدكننده وبه نفع توزيع كنندگان گسترش مي يابد. چنين گسترشي نيز يك نظام و تشكيلاتي رامي طلبد كه هر چند شكل سيستماتيك ندارد ولي در مجموع قادر است محصولات توليدي را با گذراندن از كانالهاي مختلف و افزايش قيمت بي حد و حساب از توليدكننده به مصرف كننده نهايي برساند. كانال ارتباطي ميان توزيع كنندگان و مصرف كننده موضوع روابط ناعادلاانه ميان توليدكننده وتوزيع كنندگان تنها منحصربه اين قلمرو نبوده بلكه دررابطه توزيع كنندگان با مصرف كننده نيز قابل مشاهده توزيع كنندگان مي باشد با خريد محصول از توليدكننده در واقع به مالك تام ميوه و تره بار تبديل مي شوند و آنچه كه در انتقال سريع اين مواد غذايي و مصرفي به بازار نقش اساسي را برعهده دارد اولا فساد پذير بودن محصولات و ثانيا شرايط اقتصادي حاكم بر بازار فروش است و توزيع كنندگان در هر صورت با تلفيق اين علل در جهت تامين منافع خود گام برمي دارند. توزيع كنندگان و ميدان داران با دو قشر در امر توزيع ميوه و تره بار در ارتباط قرار دارند. اول قشر خرده فروشان كه محصولات را بصورت نيمه عمده از توزيع كنندگان عمده خريداري دوم مي كنند قشر مصرف كننده نهائي است. شكل گيري روابط بين اين دو كانون (توزيع - مصرف ) حالتي خودجوش داشته و آنچه كه اين روابط را كنترل مي كند شرايط اقتصادي كل جامعه و خواستهاي توزيع كنندگان البته است در طي زمان برخوردهايي وجود داشته كه سعي در دگرگون سازي اين روابط در جهت تامين حقوق حقه توليدكننده و مصرف كننده كرده ليكن اينگونه برخوردهاي موضعي كمتر با موفقيت روبرو شده است. از جمله اين حركت هاي مقطعي بدون پشتوانه مي توان به تلاش در جهت انتقال ميدان ميوه و تره بار از ميدان امين السلطان به شوش ذكر كرد، در اين امر هر چند از قواي نظامي نيز استفاده شد ليكن در آخر كار برخي از ميدان داران در محل قبلي باقي ماندند و بنابه گفته ميدان داران ته اش در نيامد. بدين ترتيب مشخص مي شود كه در طول زمان و برحسب نيازواحدهاي مختلفي به حق يا ناحق در كانال انتقال ميوه وتره بار از مراكز توليد به مصرف كننده شكل گرفته و درنهايت به سازمان يابي خود جوش نظام تشكيلاتي و فضايي ميادين منجر شده است. پيچيدگي اين روابط در درون ميادين مهمترين عاملي است كه نظام توزيع را دستخوش دگرگونيها در مقاطع مختلف زماني مي كند و از آنجابرحسب مشخصات و عملكرد ميدانها را نشان مي دهد. نحوه كار در ميدان قهرمان بهرامي در يك روستاي نزديك شهر كرج زندگي مي كند و يك هكتار زمين كشاورزي دارد. او براساس يك عادت ديرينه و به علت اينكه قدرت خطرپذيري نداردهمه ساله زمين خود را به كشت گوجه فرنگي اختصاص مي دهد. وي مي گويد: نزديك به 30 سال است كه پس از برداشت محصول گرفتاري فروش را دارم. هر سال تصميم مي گيرم كه تغييري در روش فروش ايجاد كنم، اما كمتر موفق مي شوم. وجود گروههاي مختلف در ميدان نحوه فروش را بر ما تحميل مي كند. يك كارشناس در خصوص نحوه كار در ميدان هاي ميوه وتره بار مي گويد: در ميادين ميوه و تره بار تهران مي توان گروههاي شغلي مختلفي را مشاهده كرد كه مجموعه فعاليت آنها، نظام عملكردي ميدان را شكل داده و گردانندگان اصلي خريد و توزيع و فروش ميوه و تره بار محسوب مي شوند. از جمله اين گروهها مي توان به موارد زير اشاره كرد: حق العمل كاري و واسطه گري ميوه و تره باري كه در مراكز كاشت، توليد مي شود بايستي در نهايت جهت تامين و رفع نيازهاي غذايي مردم و به گردش در آوردن چرخهاي اقتصادي كشور و ايجاد و تداوم تحرك اقتصادي به دست مصرف كننده برسد. مكانيزمهاي خاص در همين زمينه عمل مي كند كه در مجموع سعي در تسهيل انتقال ميوه و تره بار توليدي از قطبهاي كاشت و توليد به بازارهاي فروش و عرضه آن به مصرف كنندگان نهايي دارد. علت وجودي مكانيزمي در انتقال ميوه و تره بار و اصولاهر محصول توليدي ديگر از توليدكننده به مصرف كننده رامي توان در دو مورد خلاصه كرد: - محدوديت امكانات و تسهيلات توليدكننده و حتي نبود تجهيزات لازم براي انتقال توليدات به بازار و عرضه مستقيم آن به مصرف كننده نهائي. بعضي اوقات وجود ناملايمات و بلاياي طبيعي (نظير خشكسالي، تگرگ، وزش بادهاي خيلي گرم يا سرد، وقوع طوفان و.. ) و شرايط اقتصادي حاكم بر بازار خريد و فروش از جمله عوامل ديگري است كه توليدكننده را مجبور به پيش فروشي و سلف فروشي محصول كرده و ممكن است در نهايت به دلسردي توليدكننده بيانجامد كه در نهايت سبب متضرر شدن اقتصاد توليد كشاورزي كشور مي شود. - محدوديت امكانات و تسهيلات مصرف كننده و حتي نبود برخي تجهيزات جهت مراجعه مستقيم به مراكز توليد ميوه و تره بار و خريد مستقيم مواد مورد نياز از توليدكننده. وجود چنين محدوديت هايي در قطب توليد و مصرف سببشده كه وجود يك عامل واسط در كانال موجود ميان قطب توليدكننده و قطب مصرف كننده ضروري اين باشد عامل نه تنها سازماندهي نظام انتقال محصولات توليدي از مراكز توليد و تنظيم شرايط لازم براي تداوم و ايجاد هماهنگي در عرضه محصولات به بازار مصرف را در مقياس كشوري برعهده دارد بلكه بايستي منبع كمك هاي مالي و يا كالايي ( كود، سموم، وسايل كشت و داشت و برداشت، بسته بندي و... ) براي زارع و توليدكننده باشد. براساس تحقيقاتي كه توسط هيئت پژوهش هاي ميداني طرح در ميادين شوش و گمرك انجام شد مشخص گرديد كه توليدكننده در بعضي مواقع قادر نيست تا با توليد همان سال، مساعده دريافتي از حق العمل كار را بپردازد و همين عامل يعني مقروض بودن هميشگي تضميني است كه هر ساله توليدكننده توليدات خود را به حق العمل كار مشخصي واگذار مي كند. گاهي اوقات نيز مشاهده شده كه توليدكننده اگر چه مساعده اي از يك حق العمل كار دريافت كرده ليكن توليدات خود را جهت فروش در اختيار حق العمل كار ديگري قرار داده است و بدين ترتيب برخي برخوردها و اصطكاك منافع را بدنبال داشته طبق است اطلاعاتي كه از مطلعين ميدان بدست آمده تقريبا 95 درصد حجره داران ميادين به همين شيوه اي كه شرح آن گذشت عمل مي كنند. سمت گيري فعاليت هاي خريد و فروش ميوه و تره بار در طي يك دوره چند دهه اي به گونه اي بوده كه همواره سبب اجحاف به توليدكننده گشته است و در مجموع از توان عملكردي آنها كاسته است. تسلط چنين شرايطي روزبه روز بر مقياس فعاليتي حق العمل كاران و واسطه گران و دلالان افزوده است. ايجاد ميادين ميوه و تره بار، تمركزيابي معاملات و مبادلات توزيع و فروش ميوه و تره بار را بدنبال داشت و همين عامل سبب شد كه در سالهاي اوليه پس از احداث ميادين ميوه و تره بار حق العمل كاران و واسطه ها و دلالان نيز عملكرد خود را در قلمرو جغرافيايي همين ميادين متمركز ساخته و به موازات بارفروشان به فعاليت بپردازند و از اين طريق در نظام توزيعي ميوه و تره بار دخالت غيرمسئولانه كنند. واسطه ها و دلالان با توجه به ماهيت عملكردي خود گاهي بصورت فروشنده و گاهي به صورت خريدار در نظام تشكيلاتي - عملكردي ميادين فعاليت مي كنند و از همين رو وسعت عملكردي خيلي وسيعي در سطح ميادين منظومه اي ميدان ميوه و تره بار دارا مي باشند. نقش عملكردي واسطه ها و دلالان در بعد از انقلاب اسلامي و وقوع جنگ تحميلي هشت ساله كه محدوديت هايي را در اقتصاد كنترل شده بخش دولتي و ملي بوجود آورد افزايش زيادي يافت و در همين راستا درآمدهاي بسيار كلاني را نصيب اين قشر كرد. نگرشي بر شكل عملكرد واسطه ها و دلالان نشان مي دهد كه طرق بسياري براي انجام كار در پيش روي اين قشر وجود دارد: -بعضا واسطه ها باغها را براي خود و يا حق العمل كاران وبارفروشان اجاره مي كنند و بعد از يادگيري، محصولات رابه تهران منتقل مي كنند. با توجه به اينكه اجاره باغ براي چه كسي صورت گرفته نوع معامله و نرخ گذاري فرق مي كند. - بعضي از واسطه ها به هنگام موعد برداشت و چيدن ميوه و تره بار با كاميون و كاميونت به اراضي توليد مراجعه كرده و محصول مورد نظر را خريداري مي كنند و به اين ترتيب توليدكننده نيز از زحمت انتقال محصول به بازار خلاص مي شود. واسطه ها محصولات خريداري شده را بجاي اينكه در ميادين به معرض فروش بگذارند در خيابانهاي اطراف معامله كرده و مي فروشند. خريد و فروش مستقيم پيچيدگي نظام تشكيلاتي - عملكردي ميادين ميوه و تره بارتهران پيچيدگي سيستم خريد و فروش را نيز به دنبال دارد، دست به دست گشتن محصولات توليدي در ميان انواع و اقسام واسطه ها و دلالان كه بطور غيرقانوني در امر توزيع ميوه و تره بار دخالت مي كنند ضمن اينكه موجد پيچيده شدن نظام توزيع و فروش ميوه و تره بار مي باشد ضامن افزايش قيمت محصولات مورد نياز مردم نيز بشمار مي رود كه در مجموع فشارهاي اقتصادي زيادي را بر دوش مردم تحميل مي كند. فعاليت هايي كه در زمينه خريد محصول از فرد توليدكننده و رسانيدن آن به بازار مصرف و در نتيجه ارائه آن به مصرف كننده نهايي صورت مي گيرد خود بخشي از نظام عملكردي ميادين محسوب مي شود. سلف خري (پيش خريد محصول ) سلف خرها قشر ديگري از فعالين مشاغل ميداني است. نظام عملكردي سلف خرها اشكال مختلفي دارد. ليكن در هر صورت فرد سلف خر، شخص كاملا آگاه به مسائل مختلف كشت، داشت و برداشت محصول در منطقه مورد نظر است به طوري كه اكثريت سلف خرها همان كشاورزان و باغداران سابق هستند. برخي از سلف خرها خود پشتوانه مالي مناسبي داشته و باتوجه به شناختي كه از توليد يك محصول خاص در منطقه اي ويژه دارند اقدام به خريد قبل از موعد محصول از توليدكننده مي كنند. سيستم عملكرد، پس از خريد محصول تابعي از مفاد قراردادي است كه بين طرفين منعقد مي شود. بعضا توليدكننده متعهد مي شود كه پس از عقد قرارداد كماكان با همان جديت سابق به پرورش محصول ادامه دهد و در صورت لزوم امكانات مورد نياز خود را از سلف خر تهيه كند و گاهي اوقات سلف خر بعد از خريد قبل از موعد محصول، پرورش محصول توليدي را به عهده گرفته و خود و يا كارگران وي روي زمين به فعاليت مي پردازند. در صورتيكه به علت وقوع هر حادثه طبيعي و يا غيرقابل كنترل خسارتي به محصول وارد شود در اغلب موارد ضرراصلي را شخص سلف خر متحمل ميشود مگر اينكه در قراردادنكات ديگري درج شده باشد. برخي از سلف خرها سرمايه كافي نداشته و محصول را پيش از موعد براي واسطه ها و دلالان پيش خريد مي كنند. اين گونه افراد كه خود سابقا توليدكننده بوده و به تمامي مسائل توليد و كم و كيف محصول و شرايط طبيعي محلي آشنايي دارندخبرگان محلي ناميده اين مي شوند قبيل افراد با دريافت دستمزد و يا درصدي از معامله، محصول را از توليدكننده براي فرد خاصي پيش خريد مي كنند. مطالعاتي كه توسط پژوهشگران طرح حاضر در ميادين صورت گرفته نشان مي دهد كه قسمت اعظم حق العمل كاران كه قريب 95 درصد شاغلين ميادين را شامل مي شوند، به سلف خري نمي پردازند و در امر پيش خريد محصول بيشتر واسطه ها و دلالان و خبرگان محلي با پشتوانه و بي پشتوانه مالي فعاليت دارند.