Hamshahri corpus document

DOC ID : H-750411-713S1

Date of Document: 1996-07-01

گردش ميوه وتره بار زحمت و سود: كدام براي چه؟ گروهي ظرف سالهاي پس از پيروزي انقلاب اسلامي، ساختارهاي توليدي اقتصاد ملي با هدف كاستن از وابستگي به دلارهاي نفتي به شدت مورد توجه قرار گرفت. در اين دوره و بويژه در طول اجراي نخستين برنامه پنج ساله توسعه ( ) 721368 بنيانهاي توليدي چنان تقويت شد كه در پايان برنامه، كشور مساله حاد كمبود توليد را در بسياري از رشته ها پشت سر گذاشت اكنون با مبلغ ارزي كمتر از يك هشتم سال 1356 به قيمت ثابت و به ازاي هر نفر، اقتصاد ملي بازده به مراتب بيشتري دارد. اما اكنون و با اصلاح ساختارهاي توليدي، شواهد نشان مي دهد كه بدون دگرگوني جدي در مناسبات توزيع كشور، اميد به اصلاح اساسي در سازوكار اقتصاد ملي، چندان ره به جايي نمي برد. واقعيت اين است كه نظام توزيع در كشور مابه شدت كهنه، سنتي، پرضايعات، ناكارآمد و ناتوان درپاسخگويي به فشارهاي فزاينده تقاضاست. تنها در بخش كشاورزي گرچه سالانه بيش از 60 ميليون تن مواد غذايي در كشور توليد مي شود كه براي جمعيتي بسيار بيش از رقم كنوني كشور كفايت مي كند، اما ضايعات 15 تا 20 ميليون تني اين بخش اقتصاد ملي را به واردات مقادير قابل توجه مواد غذايي و كشاورزي وابسته كرده است بخش مهمي از اين ضايعات، اساسا به روش توزيع مواد كشاورزي كشور باز مي گردد كه طي دهه هاي متمادي و با وجود دگرگوني نهادي در ميزان و جايگاه تقاضا، همچنان به روشهاي كهنه عمل مي كند. يكي از نمادهاي روشن نظام توزيع مواد كشاورزي در شهر تهران، ميدان مركزي ميوه و تره بار وتحولات آن طي سالهاي اخير است. ظرف چهار دهه گذشته و با وجودبرابر 5 شدن جمعيت شهر تهران نظام توزيع ميوه و تره بار در اين شهر تحول كيفي چنداني را تجربه نكرده است اين عارضه به آنجا انجاميده كه ميدانهاي ميوه و تره بارتهران را در سالهاي اخير به غده هايي چركين، خطرناك و نازيبا در قلب مراكز و مناطق مسكوني تبديل كرده بود. گزارش حاضر، با نگاهي به گذشته ميادين ميوه و تره بار و كاركردآن در ساختار اقتصاد مساله شهري، نقل و انتقالات اخير اين ميدانها به محل جديد را همراه با پيامدها و واكنشها، موردبررسي قرار داده است. يكي از تفاوتهاي انسانهاي باضريبهوشي بالا با ديگران اين است كه آنها پيرامون خود را با دقت بيشتري نگاه مي كنند. يك فرد باضريب هوشي بالا هنگامي كه براي اولين بار وارد ساختمان ناشناسي شود، دقت مي كند كه مثلا كليد برق آن ساختمان در؟ كجاست پنجره هاي اتاق هاي ساختمان چه شكلي و چه اندازه اي و از چه جنسي؟ است و.. يك فرد با ضريب هوشي بالا هنگامي كه از خياباني عبور مي كند دقت مي كند كه رفت و آمد خودروها در آن چه وضعيتي دارد، در اين خيابان چه مغازه هايي وجود دارد، در مغازه ها چه اجناسي و با چه قيمتي عرضه مي شوند و... شما جزو كدام دسته از افراد آيا؟ هستيد شما نيز به محيط پيرامون خود بادقت نگاه؟ مي كنيد به عنوان مثال آياهنگامي كه يك هندوانه خنك را از يخچال بيرون آورده و با اشتهاي تمام مشغول خوردن آن هستيد، دقت مي كنيد كه اين هندوانه در كجا كشت شده؟ است چگونه به شهر شما رسيده؟ است چگونه در سطح شهر توزيع شده؟ است به به چه اناري! يك بار ديگر انواع ميوه هايي را كه در فصل هاي مختلف سال مصرف مي كنيد به يادتان بياوريد. سيب، گلابي، انگور، انار، توت، انجير، پرتقال، نارنگي، هندوانه، طالبي و... صفايي مدير عامل شركت كوهرنگ مي گويد: تنوع، طعم و مزه ميوه هاي ايران بسيار مطلوب است و ميوه توليدي ايران تقاضاي بالايي در جهان دارد. به گزارش اداره كل اطلاعات و آماروزارت كشاورزي توليد سيب در 12 استان كشور بيش از نياز همچنين آنهاست انگور در 13 استان كشور اناردر بسياري از استانها و مركبات در چندين استان و... بيش از نياز استانها توليد مي شود. آمارهاي در دسترس نشان مي دهندسالانه معادل 550 هزار تن /1 8 انار ميليون تن /1 4 انگور ميليون /1 6 تن پرتقال ميليون تن /2 4 سيب ميليون تن گوجه فرنگي /3 2 ميليون تن سيب زميني در كشور توليد مي شود. يك بازرگان اروپايي مي گويد: تلاش كشور اسپانيا براي اينكه كيفيت توليد انار خود را افزايش دهد و به سطح كيفيت انار ايران برساند، تاكنون بدون نتيجه مانده است ودر صورت حذف سدهاي گمركي انار ايران بازار اروپا را فتح خواهد كرد. به گفته تعدادي از كساني كه امرقاچاق كالا از ايران و به گفته يك بازرگان ايراني، مرغوبيت هندوانه ايران از يك سو و قيمت ارزان آن موجب شده بود تا اين محصول در بازار تركيه از موقعيت ويژه اي برخوردار شود به طوري كه مقامات بازرگاني تركيه مانع از ورود آزاد هندوانه به بازار اين كشور شده است. ضايعات توليد بيش از مازاد بر مصرف ميوه در استانهاي كشور و پهناور بودن سرزمين، نبود امكانات حمل و نقل مناسب و.. موجب شده است تا سالانه مقدار قابل توجهي از توليدات ميوه و تره بار كشور بلااستفاده مانده وضايع براساس شود تحقيقي كه از سوي پژوهشگران انجام شده است، در سال 1372 در سراسر كشور - به جز استانهاي بوشهر و سيستان و بلوچستان هزار 294 تن سيب درختي توليد شده در كشور پس از توليد به علت برداشت غيراصولي و مشكلات حمل و نقل به صورت ضايعات درآمده است. در همين سال هزار 17 تن نيز به علت كاستي ها ونارساييهاي موجود در سردخانه هدر رفته است. اين پژوهش نشان مي دهد در سال 1372 /1 8معادل ميليون تن گوجه فرنگي در كشور توليد شده است كه 255 هزار تن آن در مرحله برداشت و حمل و نقل 9 هزار تن در سردخانه ها و 270 هزار تن نيز در طول عمليات هدر رفته است. توليد سيبزميني در سال 1372 معادل /3 1ميليون تن و ميزان ضايعات آن 35 درصد بوده است كه اگر قيمت هر كيلوگرم سيبزميني را معادل ريال 130 (در آن سال ) فرض كنيم ارزش ريالي ضايعات سيبزميني 141 ميليارد ريال خواهد شد. آمار به دست آمده در اين تحقيق مويد اين است كه ميزان ضايعات گوجه فرنگي در تهران در مجموع نزديك 100 هزار تن سيب درختي نيزمعادل هزار 100 تن بوده است. در استان تهران در سال 1372 هزار 40حدود تن انگور نيز به دلايل ياد شده هدر مي رود. توزيع در تهران توليدات كشاورزي ايران به جز بعضي از محصولات استراتژيك نظير گندم پس از برداشت توسط نظام عرضه وتقاضا انجام مي شود. با توجه به اينكه در دهه هاي گذشته تهران به عنوان پايتخت كشور از نظر جمعيت و از نظر سطح درامد ساكنان آن افزايش چشمگيري داشته است، نظام توزيع ميوه و تره بار در تهران به دليل تاثيرگذاري آن در كل كشور اهميت خاصي دارد. يك شركت مشاوره اي پس از پژوهش درباره نظام توزيع و تشكيلاتي ميوه در تهران به اين نتيجه مي رسد نظام تشكيلاتي وفضايي توزيع ميوه و تره بار در تهران سابقه چندان طولاني ندارد و باگذشت زمان و تاثير عوامل مختلف اقتصادي و فرهنگي و اجتماعي به تدريج نظامي خودجوش بوجود آمده است و در واقع نتيجه اي از احساس نياز به وجود يك نظم در امر خريد، توزيع و فروش از سوي توليدكنندگان و خريداران عمده و اوليه از يك سو و توزيع كنندگان ثانويه و بالاخره مصرف كنندگان از سوي ديگر مي باشد. وجود چنين نظام تشكيلاتي جايگاه هريك از دست اندركاران در سيستم انتقال محصولات ميوه وتره بار ازمراكز توليد و طي پيچ وخمهاي مختلف واسطه ها، تا مراكز فروش نهايي به مصرف كنندگان را كاملا مشخص مي كند. نظام تشكيلاتي و فضايي توزيع ميوه وتره بار از يك نظام ساده و ابتدايي شروع شده و هماهنگ با ايجاد پيچيدگي در امور اقتصادي، گسترش فضاهاي زيستي و قلمروشهرها، افزايش جمعيت، تنوع عرضه و تنوع مصرف و به عبارتي تنوع پذيري بيش از حد ذائقه انسان رفته رفته بصورت يك نظام پيچيده در آمده است. شباهت به كلافي سر درگم دارد. پيچيدگي اين نظام و تاثيري كه بر قلمرو عملكردي ساير بخشهاي اقتصادي داراست سبب شده كه نظام تشكيلاتي و فضايي توزيع ميوه و تره بار درتهران كه حوزه نفوذ كشوري راشامل مي شود جايگاه بس مهمي در مشخص كردن ويژگيهاي اقتصادي و حتي سياسي كشور دارد و توجه به اين نكته كه نظام ياد شده به موازات واحدهاي دولتي عمل كرده و بعضا در برخي مواقع با آنها اصطكاك پيدا مي كند اهميت آن را بيش از پيش مشخص مي سازد. شكل يابي تهران به عنوان يك فضاي شهري به دوره تاريخي صفويه بازمي گرددو با ايجاد حصار و با رويه دور شهر مراحل اوليه تبديل ده تهران به شهر تهران آغاز مي شود. در اين مرحله، مكانيزم تجارتي ناشي از افزايش جمعيت دستخوش دگرگوني و پيچيدگي روابط شده و متناسب با افزايش جمعيت، پيچيدگي مكانيزم تجارت و توزيع نيز بيشتر گشته است و امروزه به صورت محوري جهت توزيع انواع و اقسام كالاها در سطح شهرها و روستاهاي كشور عمل مي كند. پيامد روند فوق شكل گيري نظامهاي مختلف تشكيلاتي و فضايي خودرو و خود جوش است كه به خاطر ارتباطتنگاتنگ با تامين نيازهاي فضاهاي زيستي دور دست از اهميت خاصي برخورد ارمي باشد. لازمه شناخت ساختار تشكيلاتي نظامهاي توزيع توجه به نحوه ارتباطاتي است كه درچهارچوب چنين نظامهايي قابل طرح مي باشد. كانال ارتباطي ميان توليدكننده و توزيع كنندگان ارتباط بين توليدكنندگان وتوزيع كنندگان ميوه و تره بار بعضا مستقيم و بعضا با قرار گفتن واسطه هادر مراحل مختلف، شكل غيرمستقيم پيدا مي كند. وجود اعتبار عامل اصلي ايجاداينگونه ارتباطها اعتباري مي باشد، كه نتيجه سابقه عملكردطرفين معامله در طي ساليان است. روستايي به عنوان مبناي اولين توليد، عامل ارتباط بشمار مي رود كه نخستين گام را در جهت توزيع محصول و رسانيدن آن به مصرف كننده نهايي برمي دارد. دراين سيستم ارتباطي نحوه پرداخت حق الزحمه روستايي به انحاء مختلف صورت مي گيرد: پرداخت مستقيم، پرداخت قسطي، پرداخت بعد از فروش محصول از سوي توزيع كننده و كسر كردن حق العمل. ادامه دارد