Hamshahri corpus document

DOC ID : H-750406-376S1

Date of Document: 1996-06-26

فوتبال: شب دراز بيداران باز هم فوتبال و مساله پخش مستقيم و غير مستقيم آن از تلويزيون بررسي هاي يكسال اخير نشان مي دهد كه قشر تازه اي از تماشاگران كه در كل جامعه اكثريت را تشكيل مي دهند برخورد بسيار انتقادي با تلويزيون بنابر دارند اين بديهي است كه چنين برداشت و تحولي در رابطه با مواجهه تماشاگران با تلويزيون و با گسترش و اشاعه خود در جامعه باعث ايجاد تحول فكري در برنامه ريزان و برنامه سازان شود. مسئولين تلويزيون كم و بيش متوجه مي شوند كه مردم همراه با پيدايي ديد انتقادي در جامعه، از آن انتظار كارهاي پخته تري دارند و چنانچه بخواهند تماشاگران خود را حفظكنند، نمي توانند تا ابد همان افكار كليشه اي را به خورد از مردم بدهند اين جهت تلويزيون اساسا بازتابي است از جوفكري جامعه و خواسته هاي واقعي مردم كه بايد به آنها احترام گذاشت. عمر يكصد ساله پديده اي به نام فوتبال در تمام جوامع ثابت كرده است كه جريان ضدفرهنگي و ضدارزشي نيست و چه بسا در دامنه گسترده خود داراي معيارهاي اخلاقي نيز هست. ذهنيت شخص برنامه ريزان تلويزيون نبايد ملاك خواسته هاي واقعي مردم باشد، كسي كه وسوسه ها، تمناها و تمايلات را در وجود خود انكار مي كند، نبايد در اين پندار كه بقيه نيز اينگونه فكر مي كنند باقي بماند. اگر عميق تر به مساله نگاه كنيم، مي بينيم سرشت بشري داراي تعارضاتي است كه باعث مي شود انسان در آن واحد هم در ثبات ارزشهاي اجتماعي احساس امنيت كند و هم با شك و اعتراض عليه اين ارزشها خود را از قيد آنها آزاد احساس كند. در اين دوگانگي تماشاگر است كه رسالت تلويزيون كاملا احساس جذب مي شود خواسته هاي مردم، يا دفع واقعيت ها و ايجاد تعارض. اصول دمكراسي اسلامي ما حكم مي كند كه تلويزيون در مورد پديده با ارزشي چون ورزش و فوتبال تا حدودي رئاليسم فكر كند و خواسته اي كه در سنت و فرهنگ جامعه قصد مقابله ندارد را به شكل زنده و واقعي در اختيار مردم قرار دهد. پخش مستقيم مسابقه هاي فوتبال جهاني، اروپايي و يا آسيايي هيچگونه تضادي با روند فرهنگ جامعه ندارد و نخواهد داشت. بلكه در بعد ديگر سياسي و اجتماعي مي تواند بازگوكننده تمايلات دروني و ارضاي روحي بينندگان تلويزيون باشد. عدم پخش مستقيم فوتبال در واقع مي تواند به نوعي ناهنجاري اجتماعي تبديل شود و طيف خوش بيني مردم به تلويزيون را كدر و بدبينانه كند. خسته و خوابآلوده وارد اتاق شد. صندلي را از پشت ميز بيرون كشيد. حوصله نداشت; خوابش مي آمد. عمو صفدر با سيني چاي وارد اتاق شد. با تعجب پرسيد: چرا اينقدر مگه؟ بي حالي شبها؟ نمي خوابي خداي نكرده؟ گرفتاري؟ ناخوشي چيزي ؟ شده - نه; چيزيم نيست. فقط كمي دير خوابيدم. چند شب است كه تلويزيون فوتبال پخش مي كند. براي همين كمتر مي خوابم. - مگر اين فوتبال چيه كه شما جوانها اينقدر به آن علاقه؟ داريد دو تا پسر دارم چند شب است كه تا صبح پاي تلويزيون مي نشينند و بالا و پايين مي پرند. بعد هم تا لنگ ظهر خوابند. - عمو صفدر علاقه است ديگه. جوان و پير هم ندارد. - راست مي گوييد. اين روزها به هر اتاقي سر مي زنم، مي بينم كه يا دير مي آينديا خوابآلوده اند. شايد هم ما ايراد داريم كه از اين چيزها خوشمان نمي آيد. عمو صفدر نگاهي به استكانهايش مي اندازد و مي پرسد: خوب مهندس! چرا اين فوتبالها را زودتر پخش نمي كنند كه مردم گرفتار؟ نشوند - چه عرض؟ كنم مسئولان تلويزيون اينطور خواسته اند. قبلا بازي ها دير انجام مي شد و به وقت ايران مي شد نيمه شب. اما اين بار كه بازيها به وقت ايران عصر و شب انجام مي شود، تلويزيون پخش بازيها را دير شروع مي كند و تا صبح ادامه مي دهد. باز هم فوتبال با شروع بازيهاي فوتبال جام ملتهاي اروپا بار ديگر تب فوتبال در بين علاقه مندان اين ورزش بالا گرفته و اين روزها در بين بيشتر مردم از پير و جوان پيرامون آن گفت وگو مي شود. توجه فوق العاده به فوتبال، علاوه بر اينكه نشاندهنده ورزشدوستي مردم براي است، صدا و سيما نيز اين پيام را به همراه دارد كه بايدبه اين علاقه و توجه مردم پاسخ دهد. پخش غيرمستقيم و دير هنگام بازيهاي فوتبال، پرسشها و نارضايتي هايي را در بين مردم برانگيخته كه جزئيات آن را مسئولان چنين پاسخ مي گويند. امير حسيني، مدير گروه ورزشي سازمان صدا و سيما در مورد علت عدم پخش مستقيم بازيهاي جام ملتهاي اروپا مي گويد: سياست و خط مشي ورزشي صدا و سيما عمدتا مبتني بر پخش مستقيم و زنده رويدادهاي مهم ورزشي است. اما پخش برنامه هاي مستقيم ورزشي به عواملي بستگي دارد كه عبارتند از ساعت پخش برنامه نسبت به وقت ايران، ساعتي كه در شبكه مي توان به آن اختصاص داد، هزينه پخش مستقيم و اهميت رويداد. او مي گويد: ابتدا تصميم داشتيم اين بازيها را به طور مستقيم پخش كنيم; اماپس از بررسيهاي لازم به اين نتيجه رسيديم كه راديو بازيها را مستقيم پخش كند و تلويزيون به صورت كنوني; يعني هر شب بازيهاي همان روز گزارش تصويري شود. تاكنون نيز اين اقدام شده و همه بازيها پخش روز داشته و با كمترين تاخير صورت گرفته است. هر نفر 2 ريال! حسيني در مورد هزينه پخش مستقيم بازيها مي گويد: پخش مستقيم هر بازي 10 هزار دلار - معادل 30 ميليون ريال به قيمت صادراتي - هزينه در بردارد. ايران امتياز پخش ضبطي اين بازيها را كه بسيار ارزانتر است خريداري كرده ايران است عضو اتحاديه تلويزيونهاي آسيا و اقيانوسيه ( ABU) است و اين اتحاديه امتياز پخش مستقيم رويدادهاي مهم ورزشي را با قيمت كم در اختيار اعضا قرار مي دهد. از مدير ورزش سازمان صدا و سيما مي پرسم چرا ايران از اين امتياز ؟ استفاده نكرد - اين اتحاديه امتياز پخش جام ملتهاي اروپا را خريداري نكرده است. او در مورد برخورد مردم با اين شيوه پخش بازيها مي گويد: روزهاي اول كه اختلاف ساعت انجام بازي با پخش بازي بسيار بود، مردم اعتراضهايي را مطرح مي كردند; اما به تدريج كه اختلاف زمان كم شد، رضايت مردم بيشتر و اعتراضها كمتر شد. مسئولين صدا و سيما سعي كردند براي جلب رضايت مردم ميزان تاخير را به حداقل برسانند. اگر متوسط تعداد بينندگان هر مسابقه فوتبال به طور مستقيم /7 5را ميليون نفربرآورد كنيم هزينه پخش مستقيم بازيها براي هر بيننده 4 ريال مي شود. با 15 ميليون نفر بيننده اين هزينه به 2 ريال براي هر بيننده ايراني مي رسيد كه سازمان صدا و سيماآن را دريغ داشته است. موضوع رنگ اگر؟ چيست دقت كرده باشيد، هنگام پخش بعضي بازيها، نوار سياهي همچون چشم بند برگوشه ي صفحه تلويزيون نقش مي بندد.؟ چرا اميرحسيني در مورد علت رنگ كردن اطراف صفحه تلويزيون يا قرار دادن تصويري كوچك در گوشه اي از صفحه مي گويد: ما بسياري از برنامه هاي خارجي را كه خريداري مي كنيم، مايل نيستيم با علامت شبكه ها پخش كنيم و نمي خواهيم تبليغي براي آنها باشد. اين را به عنوان يك كار فرهنگي انجام مي دهيم. اگرچه شيوه پخش بازيهاي فوتبال جام ملتهاي اروپا نشان داد كه سازمان صدا وسيما تصميم قطعي در مورد شيوه پخش آن نداشته، اما مدير گروه ورزش سيما اخيرا اعلام كرد كه امتياز پخش مستقيم بازيهاي جام جهاني فوتبال كه در سال 1998 ( سال 2 ديگر ) برگزار مي شود خريداري شده و گزارشهاي مفصلي نيز از بازيهاي المپيك امسال پخش خواهد شد. اگر چه اين توضيحات تا حدي روشنگر است، اما هنوزپرسشهايي در ذهنم باقي است: آيا هزينه پخش بازيهاي فوتبال از هزينه پخش ساير برنامه هاي سيما بيشتر؟ است آيا جلوگيري از شيوع تب فوتبال صدا و سيما را به گرفتن اين تصميم واداشته؟ است آيا بايد از توجه مردم به ويژه جوانها به فوتبال؟ كاست... جمشيد استاد احمد، روانشناس مي گويد: بايد ديد مسئولين صداو سيما به فوتبال چه ديدي شايد دارند آنها اينگونه مي انديشند كه فوتبال يك مقوله فرهنگي نيست و به همين خاطر نمي خواهند صدا و سيما تحت تاثير فضاي آن قرار گيرد. حتي از شيوه برخورد سازمان صداو سيما در پخش بازيهاي فوتبال اين طور برداشت مي شود كه مي خواهند جوانها كمتر درگيرمساله فوتبال شوند. اما حضوريكصد هزار تماشاگر براي ديدن يك بازي ساده، نشاندهنده گرايش مردم به ورزش ومخصوصا فوتبال اين است امرمي طلبد كه با ظرافت و دقت بيشتري با اين مساله برخورد شود. او مي گويد: در بعد در اجتماعي، زمان انجام بازيهاي جام جهاني فوتبال در سال 1373 پخش مستقيم اين بازيها توسط صدا و سيما در شرايطي كه شايعات بسياري مبني بر عدم پخش آنها بين مردم رواج يافته بود، اعتماد گسترده اي را براي صدا و سيما جلب كرد و نتيجه مثبتي در پي داشت. در صورتي كه بي توجهي به اين علاقه و گرايش مردم مي توانست بي اعتمادي آنها را نسبت به سازمان صدا و سيما به همراه آورد. عضويت ايران در اتحاديه تلويزيونهاي آسيا و اقيانوسيه تا حد زيادي مشكل هزينه پخش مستقيم را كاهش مي دهد; اما حتي عدم تامين برنامه از اين طريق و پرداخت حق پخش به قيمت بالا نيز با توجه به آثار اجتماعي - رواني آن به صرفه است. وقتي مهمترين برنامه ها از ديد مردم توسط صدا و سيما پخش شود، ديگر كمتر كسي به تلويزيونهاي بيگانه توجه خواهد كرد كه تاثيرات ناگواري به دنبال دارد. اين روانشناس معتقد است آثارضد فرهنگي نيز قابل كنترل اند. اين امر را پخش مستقيم بازيهاي جام جهاني گذشته نشان داد. شايد هدف اين باشد كه تب فوتبال با ديرتر پخش كردن از بين برود; اما اين اتفاق نيز نخواهد افتاد. چون اولا فاصله زماني هم اكنون بسيار كم است و علاقه مردم نيز به حدي است كه مي كوشند تا زمان پخش بازي از تلويزيون از نتيجه بازي مطلع نشوند. نتيجه اين كه فقط مردم احساس مي كنند به علاقه آنها توجهي نشده است. به هر حال گرايش به ورزش بهتر از گرايش آنها به غير ورزش است. از كجا ضرورت؟ معلوم دارد صدا و سيما يك تحقيق جامعه شناختي در اين زمينه انجام دهد و تاثير واقعي گرايش مردم به ويژه جوانان به ورزش را بر زندگي آنها بررسي كند. در شرايط كنوني كسي نمي تواند منكر ارزش و اهميت ورزش فوتبال شود. استاد احمد مي گويد: حتي بالحاظ كردن هزينه، پخش مستقيم فوتبال تاثيرات مثبت بيشتري نسبت به برخي از سريالها وبرنامه هاي سرگرم كننده تلويزيون دارد كه هم اكنون پخش مي شود و هزينه تمام شده آنها نيز چندين برابر پخش اين بازيهاست. از لحاظ ورزشي نيز پخش اين بازيها مي تواند به عنوان يك كلاس آموزشي سطح بالا براي مربيان و بازيكنان ايراني باشد و آنها را با پيشرفتهاي تازه آشنا وقتي كند ما فوتبال را به عنوان يك ورزش پذيرفته ايم، نمي توانيم جامعه را از آن جدا كنيم. جوانان چه محمد؟مي گويند، جوان فوتبال دوست مي گويد: بايد بازيهاي مهم فوتبال پخش مستقيم شود. چون علاقه مند زياد دارد و ورزش است و بدآموزي هم ندارد. مي پرسم: اگر مشكل گراني امتياز پخش باشد؟ چطور - فوتبال از نظر من مهم تر ازبسياري فيلمها و سريالها ومسابقه هاي تلويزيون است. براي اين برنامه ها هم گفته مي شود پول زيادي پرداخت شده خوب به جاي بعضي از اينها فوتبال پخش كنند. - همه مسابقه ها را تماشا؟ مي كني - خيلي علاقه دارم; اما نمي توانم. چون روز بعدش از شدت خستگي نمي توانم به كارهايم برسم. بنابر اين فقطبازيهايي را كه زودتر پخش مي شود و شبهايي كه فردايش تعطيل است، همه را نگاه مي كنم. ضمنا وقتي مستقيم نيست، علاقه ام كمتر مي شود. يكي از مشكلات بزرگ براي دانش آموزان اين بود كه برگزاري توامان مسابقات فوتبال قهرماني جام ملتهاي آسيا و جام ملتهاي اروپا، با امتحانات آخرسال مدارس همزمان شده بود. اين روزها اكثر والدين از ديرخوابي فرزندان خود براي تماشاي بازيهاي فوتبال گله دارند. در مقابل، دانش آموزان نيز از اينكه نمي توانند خوب بازيها را تماشا كنند، گله مندند. البته در اواسط بازيها، امتحانات بيشتر پايه هاي تحصيلي تمام شد، اما مشكل ديرخوابي جوانان همچنان مطرح است. امير جمشيدي كارشناس ارتباطات مي گويد: يكي ازاساسي ترين اهداف وسايل ارتباطجمعي جلب اعتماد مردم است كه معمولا در اثر انجام صحيح وظايف شناخته شده وسايل ارتباط جمعي به دست مي آيد كه عبارتند از اطلاع رساني و خبردهي، آموزش، و پركردن اوقات فراغت. ميزان توجه به نيازها و علايق مردم جامعه اي كه وسيله ارتباطي در آن فعاليت مي كند، در چارچوب فرهنگ از عمده ترين مسايلي است كه توفيق يا عدم توفيق وسيله ارتباط جمعي را در جلب مخاطبان تعيين مي كند. وي مي افزايد: به عنوان مثال در جامعه جوان ايران، طبيعتا توجه به مسائل ورزشي بسيار است و در صورتي كه وسايل ارتباط جمعي به اين پديده توجه كافي نداشته باشند، در جذب مخاطب با مشكل مواجه خواهند شد. در اثبات اين نظر مي توان به روزنامه ها توجه كرد كه با هر گرايش و زمينه فعاليتي كه دارند، بخش قابل توجهي از نيرو و فضاي صفحات خود را به ورزش اختصاص مي دهند يا در زمان برپايي بازيهاي مهم ويژه نامه هايي نيز منتشر مي كنند. علت اين گرايش پيروي از تمايلات مخاطبين است. فراتر از توپ! دو سال پيش بازيهاي فوتبال جام جهاني به طور مستقيم ازتلويزيون پخش شد. اين كار دربين مردم نتايج مثبت بسياري به بار آورد; زيرا براي افراداين تصور را ايجاد كرد كه مردم كشورمان مثل هر جاي ديگر جهان در جريان آخرين رويدادها در لحظه شكل گيري آنها قرار گرفته اند و از اطلاعات به هنگام برخوردارند. همچنين اين تصور شكل گرفت كه به خاطر آنها هزينه شده تا خواسته هايشان برآورده شود. از همين رو اعتماد آنها جلب شد. اما بعد از دو سال، آنچه به دست آمده بود، ناديده گرفته شد وزمينه هاي از بين رفتن آن تا حدودي فراهم آمد. دو سال پيش مردم تصاوير مستقيم را بدون آرم هيچ شبكه ديگري و تنها با آرم تلويزيون كشور خودمان نگاه كردند كه در بعد فرهنگي اگرچه به زبان نمي آيد، اما تاثيرات فراواني از جمله تقويت حس اعتماد و غرور ملي دارد. اما امسال بينندگان فوتبال با رنگهاي مختلفي كه بر روي آرمهاي مختلف زده شده، روبه رو هستند. اين اگر تحقيرآميز نباشد، دست كم احساس خوشايندي را به ذهن متبادر نمي كند. آيا از دو سال پيش تاكنون نسبت به فوتبال و كلا ورزش تحولي در كشور ايجاد؟ شده قطعا اين طور نيست. مسئولين كشور همواره جوانان را تشويق به ورزش كرده اند و مشخص نيست اين تغيير سياست صدا و سيما از كجا ناشي شده است. عباس عظيمي